Recensie

Recensie Boeken

Bes: een boze dwerg die de mens bijstaat

Tentoonstelling

Hij ziet er vervaarlijk uit met zijn woeste leeuwenmanen en een grote grimas op zijn gezicht. Zijn lijfje is echter klein, hij heeft een dikke buik en zijn beentjes zijn krom. Van alle Egyptische goden ziet Bes er misschien wel het minst goddelijk uit. Hij lijkt meer op een boze dwerg dan op een hemelse geweldenaar. En toch was hij bij de ‘gewone Egyptenaar’ een van de meest populaire bewoners van het pantheon. In een vrolijke tentoonstelling in het Allard Pierson Museum wordt duidelijk waarom dat zo was.

Het oude Egypte kende een grote hoeveelheid goden. Boven aan de pyramide stonden titanen als Ra en Osiris. Die waren de hele dag druk met de beweging van de zon langs het zwerk of het ontvangen van zielen in het dodenrijk. Voor hun huis-tuin-en-keuken-problemen moesten de Egyptenaren elders terecht – onder meer bij Bes. Van ongeveer 2450 voor Christus tot in de Romeinse periode (circa 300 na Chistus) was Bes in Egypte de god van iedereen, van eenvoudige boer tot verheven farao.

Hij stond je bij als er gevaar dreigde – bijvoorbeeld van slangen of krokodillen. Dan kwam zijn woeste uiterlijk goed van pas. En tijdens een ziekbed of een bevalling waakte hij over patiënt en moeder.

Bes was daarnaast een god van pret. Bij de lichaamsbeweging die aan een zwangerschap vooraf gaat, hielp hij graag een handje. Er zijn beeldjes gevonden van de pygmeegod met een enorme fallus, handig om de vruchtbaarheid van een stel te bevorderen. Seksuele handelingen zonder voortplantingsoogmerk konden ook op zijn goedkeuring rekenen: op de tentoonstelling is een aantal beeldjes te zien van Beset, de vrouwelijke wederhelft van Bes, terwijl ze zichzelf bepotelt. Omdat Bes ook de god van drank, feest en muziek was, kon je met hem prima in de stemming komen voor dit soort jolijt.

De tentoonstelling in het Allard Pierson Museum is bescheiden van omvang; in een uurtje heb je alles gezien. De meer dan 250 Bes-objecten – beelden, hangers en zelfs een bed op Bespoten – geven echter een veelzijdig beeld van een god die anno 2019 nog best populair zou kunnen zijn.