‘Ajax verkoopt principes voor een paar ton’

Ajax speelt in januari in Qatar een testduel in een van de WK-stadions. Gezien de mensenrechtensituatie is Amnesty daar kritisch over.

Het Khalifa Stadium en de Aspire Tower in Doha, Qatar.
Het Khalifa Stadium en de Aspire Tower in Doha, Qatar. Foto EPA

Bij Amnesty vernamen ze deze week met verbazing dat Ajax in januari een trainingskamp in Qatar belegt. In ruil voor naar verluidt enkele tonnen is de club uitgenodigd om een stadion en bijbehorend luxehotel te testen die voor het WK van 2022 worden gebruikt. Amnesty heeft de zogenoemde Aspire Zone al bezocht. De gebouwen zijn er uit de grond gestampt door migranten uit Bangladesh, Pakistan, Nepal en India. Mannen van wie de paspoorten werden afgepakt, van wie de salarissen voor de helft werden uitgekeerd of die in het ergste geval dood neervielen door de extreme hitte. Niet bepaald een mensvriendelijke locatie voor een trainingskamp.

Via Twitter somde woordvoerder Emile Affolter een reeks bezwaren op die de club hadden moeten afschrikken . Maar Ajax kwam met een reactie die ze bij Amnesty zo vaak horen: sport en politiek moet je scheiden. Bovendien, zei Ajax, biedt Qatar in de winter prettige omstandigheden ter voorbereiding op de tweede seizoenshelft. „Erg naïef om te denken dat je sport en politiek kunt scheiden”, zegt Affolter aan de telefoon.

Kennelijk heeft het weinig effect als jullie clubs aanspreken.

„Dat verschilt. Organisaties als het IOC, de FIFA, de KNVB willen best naar ons luisteren. Onze Deense collega’s werden bijvoorbeeld door het Deense elftal uitgenodigd voorafgaand aan het WK in Zuid-Afrika. Een club als Ajax vindt daarentegen dat we niet zo moeten zeuren en hoopt dat de kritiek snel weer overwaait. ‘Waarom zeiden jullie niks toen PSV naar Qatar ging?’, vragen ze dan. Onze bezwaren gelden voor PSV net zo goed. Maar Ajax is een bedrijf met aandeelhouders, die de club kunnen aanspreken en kritische vragen kunnen stellen tijdens de aandeelhoudersvergadering. Wij hopen dat de aandeelhouders hun verantwoordelijkheid nemen.”

Vinden jullie rapporten weerklank in de sportwereld?

„Ja en nee. Er wordt naar ons geluisterd, maar we zien ook dat sportevenementen vaker naar Qatar, China, Azerbeidzjan en Rusland gaan. Je had FIFA-voorzitter Gianni Infantino deze week moeten horen, bij de toewijzing van het WK voor clubteams aan China. Op een vraag over mensenrechten, zei hij dat hij van zijn persmedewerkers moest zeggen dat de FIFA een human rights policy heeft. Hoe serieus neem je de situatie dan?”

Maar zijn sport en politiek in feite geen gescheiden werelden?

„Je kunt het roepen, maar het gaat niet op. Kijk naar de geschiedenis. Landen met een dubieuze reputatie op het gebied van mensenrechten zien evenementen als de Formule 1 en de Olympische Spelen als mogelijkheid om hun aanzien op te poetsen. Wil de sport zich daarvoor laten lenen? Let maar op, in 2022 krijgen we weer de discussie of het Nederlands elftal het WK in Qatar moet boycotten. Oeki Hoekema ging in 1978 als enige niet mee naar het WK in Argentinië en dat heeft hem de rest van zijn carrière achtervolgd.”

Is Amnesty voor een boycot?

„Wij zijn in principe nooit voor een boycot. Sportbonden moeten aan het begin voorwaarden stellen. De FIFA eist al milieumaatregelen van toernooiorganisaties, dat kan ook met mensenrechten. Dan had je twee jaar na de toewijzing kunnen zeggen: dit slaat nergens op. Dan krijgen spelers in 2022 niet die ethische vragen op hun bord.”

Dus we mogen spelers niet lastigvallen met de honderden doden in Qatar?

„Zij hebben hier niet voor gekozen. Sommigen waren tien jaar toen het WK aan Qatar werd toegewezen. Bij het Nederlands elftal ligt het ook anders dan bij Ajax. Het WK is nou eenmaal door de FIFA aan Qatar gegeven. Maar Ajax kiest er bewust voor om in Qatar op trainingskamp te gaan. En dat voor een paar ton. Best weinig om je principes voor te verkopen. Het zou juist mooi zijn als clubs en bonden vooruitdenken en hun spelers voor zulke kwesties behoeden. Goed dat Ajax voor het milieu met de trein naar Lille reist – dat vind ik echt – maar heb ook oog voor mensenrechten.”

Is er al iets ten goede veranderd in Qatar?

„De regering heeft verbeteringen toegezegd. Klachten van arbeidsmigranten zouden bijvoorbeeld sneller worden verwerkt. Helaas verandert er weinig, ook het Kafala-systeem niet. Bij dat systeem kunnen werknemers niet van baan veranderen zonder toestemming van hun sponsor, meestal hun werkgever, die bijvoorbeeld moet zorgen voor hun woonvergunning en huisvesting. Lopen ze toch weg, dan bestaat de kans dat hun paspoort wordt afgepakt. In dit systeem zijn werknemers als het ware vastgeketend aan hun werkgever.”

Wat komt er uit jullie onderzoek naar de Aspire Zone, waar Ajax straks te gast is?

„We spraken met immigranten die daar werkten. De verhalen waren schokkend. Dwangarbeid, ingehouden salaris, afgepakte paspoorten, geweigerde arbeidsvisa, slechte accommodaties. En die problemen zijn nog niet voorbij. Als de stadions af zijn, komt er een nieuwe golf arbeidsmigranten op gang. De stadions en hotels moeten immers ook schoongehouden worden. Dat doen de Qatarezen niet zelf.”