Zijn politieke advertenties op Twitter echt zo gevaarlijk?

Vier vragen over politieke advertenties Twitter gaat politieke advertenties weren, maakte topman Jack Dorsey woensdag bekend. Nederlandse experts zijn kritisch.

Twitter-baas Jack Dorsey: „Reclame op internet heeft grote risico’s voor de democratie.”
Twitter-baas Jack Dorsey: „Reclame op internet heeft grote risico’s voor de democratie.” Foto Jose Luis Magana

Het komt niet vaak voor dat de baas van een groot techbedrijf net zo somber klinkt als zijn grootste critici. „Reclame op internet is ongelooflijk krachtig en effectief voor commerciële adverteerders, maar heeft grote risico’s voor de democratie, het kan worden gebruikt om stemmen en miljoenen levens te beïnvloeden,” aldus Twitter-baas Jack Dorsey woensdagavond in een reeks tweets. Daarin kondigt hij een ingrijpende beleidswijziging aan: een wereldwijd Twitter-verbod op politieke advertenties.

Dorsey maakt zich zorgen over de gevolgen van gericht adverteren en de „ongecontroleerde verspreiding van misleidende informatie”, zoals gemanipuleerde video’s. Deze ontwikkelingen vormen volgens hem „een geheel nieuwe uitdaging voor het publieke debat”. Ze gaan bovendien „steeds sneller” en gebeuren „op een overweldigende schaal”. Hij concludeert: „Wij geloven dat aandacht voor een politieke boodschap verdiend moet worden, niet gekocht.”

Met de rigoureuze stap, en de sombere bewoordingen waarin hij zijn besluit toelicht, plaatst Dorsey zichzelf en zijn bedrijf lijnrecht tegenover dat van Facebookbaas Mark Zuckerberg. Die ligt al enkele weken onder vuur omdat Facebook heeft besloten politieke advertenties niet meer te controleren op waarheid. Volgens critici overhandigt het invloedrijke bedrijf hiermee de facto de verkiezingszege voor 2020 aan president Trump, die er niet voor terugdeinst ongefundeerde beschuldigingen over tegenstanders te verspreiden.

1Zijn politieke internetadvertenties schadelijk voor de democratie?

Online adverteren stelt politici in staat heel specifieke boodschappen aan specifieke groepen kiezers te richten. Dat is niet zonder risico, zeggen wetenschappers. Kiezers kunnen zo makkelijk gemanipuleerd worden. „Jongeren krijgen bijvoorbeeld gratis studies beloofd. Een oudere doelgroep vertel je dat de hypotheekrenteaftrek behouden blijft. Dat kan niet alle twee”, zei Claes de Vreese, hoogleraar politieke communicatie (UvA), onlangs tegen deze krant.

Communicatiewetenschapper Tom Dobber, die aan de UvA onderzoek deed naar politieke campagnes op internet, ziet ook voordelen. „In een democratie is het belangrijk dat mensen politieke ideeën tot zich kunnen nemen. Op sociale media kunnen politici mensen bereiken die vatbaar zijn voor hun boodschap. Denk aan lokale politici die via Facebook op een makkelijke manier inwoners in hun regio kunnen benaderen.”

Dorsey zegt het ook onethisch te vinden geld te verdienen aan politieke leugens. Een hypocriet standpunt, vindt Peter Burger, nepnieuwsexpert en onderzoeker aan de Universiteit Leiden. „Helaas kunnen politici ook als Twitter de maatregel doorvoert nog steeds ongehinderd onjuiste berichten verspreiden. Als Twitter zo veel geeft om de democratie laten ze dat dan ook aanpakken. Anders dan Facebook werkt Twitter niet met factcheckers samen en plaatst Twitter ook geen links naar correcties om valse informatie tegen te gaan. In dat licht bezien is deze zet een kwestie van pr die gebrek aan aanpak van het probleem van desinformatie onbenoemd laat.”

Dobber is het met Burger eens: „Het probleem op Twitter zijn niet de politieke advertenties, maar de talloze nepaccounts waarmee politieke standpunten groter gemaakt kunnen worden.”

2Wat verstaat Twitter onder politieke advertenties?

Twitter hanteert een nogal ruime definitie van politieke advertenties, blijkt uit een tweet van beleidsdirecteur Vijaya Gadde. Daaronder vallen niet alleen advertenties over een politieke verkiezing of van een politieke kandidaat, zegt zij. Ook advertenties „voor of tegen wetgevende onderwerpen van nationaal belang (lees klimaatverandering, gezondheidszorg, immigratie, nationale veiligheid, belastingen)” vallen onder het verbod. Dat betekent dat de politiek geladen campagne van Nike met Colin Kaepernick, de zwarte american footballspeler die weigerde op te staan voor het volkslied, op basis van de nieuwe richtlijn geweerd zou moeten worden van het platform.

3Valt zo’n verbod te handhaven?

„Dit is een heel Amerikaanse maatregel, waarbij een heel Amerikaanse uitkomst voor de hele wereld moet gaan gelden”, vindt Dobber. „Het is de vraag of Twitter gaat investeren om in Bulgarije of Bangladesh alle politici en politieke onderwerpen te identificeren, zodat ze hun advertenties kunnen tegenhouden.”

Het resultaat voor Nederland zou weleens erg kunnen lijken op de huidige stand van zaken bij Linkedin. Het sociale netwerk van Microsoft verbiedt al geruime tijd politieke advertenties op het platform en zegt bovendien elke advertentie te controleren. Toch hebben tal van Nederlandse politieke partijen een Linkedin-pagina, waarmee ze ook gesponsorde berichten verspreiden. Vermoedelijk gaat Twitter eenzelfde gedoogbeleid voeren in landen waar het niet genoeg mankracht heeft om alle advertenties te controleren.

4Hoe belangrijk is Twitter voor politici?

Politieke partijen besteden een steeds groter deel van hun campagnebudget aan online advertenties. Het merendeel van dat geld gaat echter naar Facebook en YouTube. Zo heeft Facebook alleen al in de VS sinds mei 2018 857 miljoen dollar aan politiek advertenties verdiend. Voor Twitter ligt dat bedrag veel lager. Exacte cijfers zijn niet bekend, maar het bedrijf zegt dat het gedurende de midterms in 2018 drie miljoen dollar aan politieke advertenties heeft verdiend. Dat betekent ook dat de beslissing om politieke advertenties te weren weinig invloed zal hebben op de omzet van het sociale netwerk (omgerekend 2,73 miljard euro in 2018).

Ook in Nederland spenderen politiek partijen veel minder aan Twitter dan aan Facebook, zegt onderzoeker Dobber. Ook hier ontbreken exacte cijfers, maar Dobber heeft in zijn onderzoek gezien dat het campagnebudget voor Twitter bij de meeste partijen „een fractie” is van het budget voor Facebook en Instagram. “Op die netwerken bevindt zich een dwarsdoorsnede van de bevolking. Twitter heeft een heel specifieke groep gebruikers: disproportioneel veel journalisten, academici en activisten, maar niet mijn buurman.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.