Opinie

Wat is er aan de hand bij de Doelen?

Het nieuwe management van de Rotterdamse concertzalen wil jong en divers publiek aantrekken, maar het woord ‘muziek’ lijkt verdwenen uit de communicatie, zegt Hans Koolmees.

Wat is er toch aan de hand in Concertgebouw de Doelen in Rotterdam? Twintig jaar geleden ben ik met diezelfde vraag al eens in de pen geklommen voor een open brief aan het toenmalige Rotterdams Dagblad. Mijn tekst Slaapzaal de Doelen ging over de programmering – ontstellend duf in mijn ogen – en eindigde met de vraag of je voor muzikaal avontuur dan toch in Amsterdam moest zijn?

Het is niet waarschijnlijk dat mijn brief destijds iets in beweging heeft gebracht, maar het is een feit dat de programmering de afgelopen twintig jaar een opmerkelijke bloeiperiode heeft doorgemaakt. Met Red Sofa, Jazz International Rotterdam, Festival Rotterdamse Muziek, Gergiev Festival, en de series van de huisensembles Rotterdams Philharmonisch Orkest, DoelenEnsemble en DoelenKwartet, ontwikkelde de Doelen zich tot een avontuurlijk muziekpodium.

Met het vertrek van de programmeurs Neil Wallace, Frank van Berkel en Mijke Loeven lijkt deze bloeiperiode tot een einde te zijn gekomen. Meest recente ontwikkeling is een ingrijpende reorganisatie van de afdeling Marketing & Communicatie, en het vertrek – naast vele anderen – van Philip Leussink, als redacteur verantwoordelijk voor de inhoudelijke teksten, en ‘wandelende database’ van de Doelen. Het lijkt wel een brain-drain: veel van de medewerkers die hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van de Doelen tot een van de belangrijkste muziekpodia van Nederland vertrekken zelf of worden ontslagen.

Er waait een andere wind in de Doelen, en die wind zit niet in de goede hoek. Het vernieuwde management heeft een andere koers ingeslagen, met als doel het aantrekken van meer, vooral jong en divers publiek. Om dit doel te bereiken moet de communicatie simpeler worden, uitgaande van de even onverdraaglijke als onuitroeibare premisse dat de verstandelijke vermogens van de potentiële bezoeker nooit te hoog ingeschat dienen te worden.

Ik heb daar zelf nooit iets van gemerkt, van die vermeende domheid van de concertbezoeker, of van jongeren. Integendeel, in de periode dat ik als artistiek leider van het DoelenEnsemble de concerten voor het publiek inleidde, ontmoette ik altijd nieuwsgierigheid en interesse. Ook in mijn werk als docent aan Codarts heb ik in het contact met de studenten nooit gemerkt dat ze in paniek raken als het over de muzikale inhoud gaat.

Janneke Staarink: een directeur van de ‘vooruitgang’

Het is veelzeggend dat in het tekstje waarmee de nieuwe directeur Janneke Staarink van de Doelen werd voorgesteld het woord muziek helemaal niet voorkomt.

Ook de kop boven het interview met Lilian Alibux – sinds september 2018 het hoofd Marketing van de Doelen – klinkt omineus: „De Doelen is meer dan een concertgebouw.” Alibux begon haar carrière met het ontwikkelen van concepten voor organisaties in de commerciële sector. Zo bedacht ze het No Beers, Coffee Only festival voor Douwe Egberts, het strategische concept voor het digitaal magazine iFly van KLM en ontwikkelde ze een upgrade voor een KPN-concept voor high value klanten. Wederom ontbreekt elk spoor van muziek, of van welke culturele affiniteit dan ook. Kennelijk maakt het niet uit of je de programmering van een concertgebouw verkoopt, of een tweedehands auto, een 24-delige encyclopedie, of knollen voor citroenen.

Als bezoeker en als gebruiker van de Doelen vind ik het buitengewoon zorgelijk dat wat in jaren door betrokken, gedreven medewerkers is opgebouwd, zo achteloos te grabbel wordt gegooid. Het is onthutsend dat er zo slordig met mensen en kennis wordt omgesprongen. Als in korte tijd zoveel capabele werknemers al dan niet uit vrije wil vertrekken gaat er in een organisatie iets ernstig mis. Moet het maar niet eens afgelopen zijn, dat alles van waarde en betekenis wordt geofferd op het altaar van inclusiviteit en diversiteit?

Het zal toch niet waar zijn dat we voor muzikaal avontuur toch weer de trein naar Amsterdam moeten nemen?

componist te Rotterdam