Voor alles een tikkie? Tijd voor etiquette

Betaalapp Een Tikkie is handig en zo gestuurd, maar het is niet bij elke gelegenheid gepast of beleefd. Ja, ook voor betaalverzoeken bestaat etiquette.

Illustratie MAT

Perplex stond ze, vertelt Elif Isitman (32) uit Leiden. Een collega bood aan een cappuccino voor haar te halen bij Albert Heijn, zij zei: „Graag”. Een paar minuten later kwam hij terug met twee cappuccino’s en de vraag of hij haar nummer even in zijn telefoon mocht zetten. Dan stuurde hij haar een Tikkie. Isitman, te verbaasd om gevat te protesteren, betaalde de 2 euro.

Haar verontwaardiging deelde ze in een column in Het Financieele Dagblad. „Verwacht je dan dat iedereen alles voor jóú betaalt?”, reageerde een aantal mensen daarop. Nee, natuurlijk niet, vertelt Isitman. De aanleiding voor die column was iets wat ze de laatste tijd wel vaker meemaakt of van haar vriendinnen hoort. „Mensen nodigen jou uit, voor hun housewarming of verjaardagsfeest, en sturen daarna een onlinebetaalverzoek.” Daar ging het haar om. „Alsof alles ineens een deal is.”

Betaalapps als Tikkie maken het delen van een rekening gemakkelijker. Wil je dat iemand een bedrag naar je overmaakt, dan maak je in de betaalapp een verzoek aan en stuur je dat via WhatsApp door. De ontvanger hoeft alleen maar op het betaalverzoek te klikken, en wordt meteen doorgeschakeld naar zijn of haar bankierenapp.

Dat lost een hoop ergernissen op. Want ook de vriend die altijd vergeet terug te betalen – het kost ook zoveel móéite – is er nu met een paar klikken van af. Bedelen na een voorgeschoten lunch kan bovendien zonder woorden, en dat maakt het terugvragen van geld een stuk minder gênant.

Niet voor niets worden onlinebetaalverzoeken steeds vaker gebruikt. Tikkie, onderdeel van ABN Amro, bestaat sinds de zomer van 2016 en had een jaar later een miljoen gebruikers, met een gemiddelde van 150.000 betaalverzoeken per week. Inmiddels zijn dat ruim zes miljoen gebruikers en worden per dag zo’n 200.000 betaalverzoeken verstuurd.

Hoewel ‘een Tikkie’ de parapluterm voor onlinebetaalverzoeken is geworden, hebben ING, SNS en Rabobank eigen verzoeken in hun bankierenapps. Die zijn minder populair dan betaalapp Tikkie, maar ook daarvan is het gebruik gestegen. Via de app van ING werden vorige maand bijvoorbeeld ruim drie miljoen betaalverzoeken verstuurd, een jaar geleden was dat de helft. Voor betalingen maakt het niet uit bij welke bank je zit.

Toch levert zo’n Tikkie in al zijn comfortabele eenvoudigheid ook problemen op. Een betaalverzoek is soms wel heel gemakkelijk verstuurd. In de omschrijving kwakken we wat steekwoorden: ‘gisteravond’, of ‘eten’. „Je hoeft je nauwelijks meer te verantwoorden”, zegt Isitman, die denkt dat daar een hoop misverstanden vandaan komen.

„Onder mijn beste vrienden is het heel normaal om om en om voor boodschappen of drankjes te betalen”, vertelt Fadi Esak (24) uit Enschede bijvoorbeeld. „Dat spreken we niet zo uit, dat doen we gewoon. De ene keer betaal ik, volgende keer betaal jij.” Eet de groep ’s avonds sushi, dan splitsen ze de rekening wel, maar dan bekijken ze zélf wat ze hebben uitgegeven. „Zo’n bedrag schatten we ruim in en maken we over naar degene die betaalde.”

Maar toen hij deze strategie onlangs bij een nieuwe groep mensen probeerde toe te passen, kreeg hij na zelf een keer de volle mep betaald te hebben, tóch een Tikkie voor boodschappen die een ander had betaald. Esak: „Dan moet je dus de knop omzetten – blijkbaar gelden hier andere regels.”

Onbeleefd om mensen te overvallen

Al zijn er wel algemene regels. Een verjaardag of housewarming waarbij je achteraf een rekening krijgt gepresenteerd, is niet gebruikelijk en ook niet wenselijk, zegt sociaal psycholoog Beatrijs Ritsema. Als columnist over hedendaagse etiquette in Trouw kreeg ze er al meerdere vragen over.

Een student ontving na avonden met haar vriendengroep steeds vaker een Tikkie van de gastheer of -vrouw, ook als ze nauwelijks wat had gedronken. Een vrouw kreeg na een feestelijke barbecue een appje met het verzoek te betalen voor de boodschappen, terwijl ze daarvoor eigenlijk te krap bij kas zat. Een man vierde zijn verjaardag in een bar en stuurde zijn vijf beste vrienden na afloop een Tikkie voor de cava en de hapjes.

Telkens doet zich volgens Ritsema hetzelfde probleem voor: „Mensen worden overvallen.” Terwijl er volgens haar toch een duidelijke regel voor dit soort situaties bestaat. „Nodigt iemand je uit, dan betaalt diegene. Is een etentje of een avond uit een afspraak tussen vrienden, dan wordt de rekening gedeeld”, aldus Ritsema.

Natuurlijk twijfelt iedereen weleens of iets een afspraak of een uitnodiging is. Een gezamenlijke kop koffie na afloop van een lezing kan ondanks dat een van beide collega’s het voorstelde, toch een afspraak zijn. „Maar bespreek het dan even”, adviseert Ritsema. „Want het is altijd onbeleefd om mensen achteraf te overvallen, ongeacht het bedrag.”

Ritsema vraagt zich wel af in hoeverre dit soort misverstanden zijn voorbehouden aan het sturen van onlinebetaalverzoeken. Het zou kunnen dat er vaker onenigheid is sinds het bestaan van Tikkie, zegt ze, maar vragen over vrienden die hele flessen wijn wegzetten en vervolgens ook de mensen die niet meedronken verzoeken te betalen – die kreeg ze vroeger ook al.

Heftige aanvaringen

Wel nieuw is de ergernis over het Tikkie te veel. Collega’s of vrienden die voor ieder wissewasje een betaalverzoek sturen – een cappuccino, een bescheiden rondje in de kroeg. Over dit soort Tikkies wordt driftig getwitterd. „Een klasgenoot bracht me koffie vanmiddag (had er niet om gevraagd), […] krijg ik net opeens een Tikkie van 0,65 cent”, bijvoorbeeld. Of: „Een vriendin kreeg een half uur na haar date een Tikkie voor twee wijntjes (8 euro). Hij wilde graag nog eens afspreken.”

„Ik vraag me dan gewoon af: had je ditzelfde bedrag ook aan me terug durven vrágen?”, zegt Elif Isitman. En ook Fadi Esak kan nog steeds niet uit over die keer dat hij twee mannen van middelbare leeftijd bij een ijskraam hoorde afspreken dat de een de ander maar even een Tikkie moest sturen voor een ijsje van 2,40. „Dat gaat er bij mij echt niet in. Ik zou het zo awkward vinden dat te vragen.”

Illustratie MAT

Hoe komt het nou dat de een kleine bedragen zo veel belangrijker vindt dan de ander? Dat heeft alles met levenservaring te maken, zegt socioloog Joke de Walle. In 2008 schreef ze het boek Gedoe om geld en interviewde daarvoor dertig stellen die conflicten over geld hadden. Wat telkens weer terugkwam in de ruzies was dat de een gemakkelijker geld uitgaf dan de ander. Vond de een het belachelijk dat er zoveel geld werd besteed aan impulsieve aankopen (een paar schoenen, een nieuwe jas), dan vond de ander dat niet over elke uitgave nagedacht hoefde te worden.

Zo sprak ze een stel van wie de man met weinig geld was opgegroeid. Hij had geleerd zuinig te zijn, zij had dat nooit gehoeven. Samen hadden ze het nog steeds niet breed, maar ze leefden comfortabel binnen de grenzen van wat ze hadden. En toch bleef de man iedere euro omdraaien. De Walle: „Daar hadden ze regelmatig hele heftige aanvaringen over. Voor haar was het moeilijk dat er zo veel energie werd besteed aan geld.”

Lees ook: Gooi je als stel alles op één hoop, of houd je je geld gescheiden?

Het tegenovergestelde gebeurt ook, vertelt De Walle. Dan is er ineens wél voldoende geld en breekt iemand los. Of iemand maakt een faillissement mee en is daarna ineens op de centen. Ook spelen sociale codes binnen vriendengroepen een grote rol.

Fadi Esak denk dat de manier waarop hij met geld omgaat vooral door zijn vrienden is ingegeven. Van zijn ouders kreeg hij mee dat hij moet genieten van wat hij heeft – „we zijn niet krenterig thuis”. Maar de ongeschreven regels leerde hij van zijn omgeving. „Op de middelbare school waren er weleens klasgenoten die 20 cent terugvroegen voor een blikje cola. Dat vonden we toen al belachelijk.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.