Trump is op zoek naar verdedigingslinie

Impeachmentprocedure Met openbare getuigenverhoren is een mogelijke afzettingsprocedure tegen Donald Trump in een nieuwe fase terechtgekomen.

Nancy Pelosi, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, volgt de stemming over een resolutie die de impeachment-procedure naar een nieuwe fase brengt.
Nancy Pelosi, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, volgt de stemming over een resolutie die de impeachment-procedure naar een nieuwe fase brengt. Foto Tom Brenner/Reuters

Twee handenvol getuigen in een maand tijd hebben de Democraten in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden voldoende vertrouwen gegeven om een nieuwe fase te openen in het onderzoek naar mogelijk machtsmisbruik van president Donald Trump, door bondgenoot Oekraïne onder druk te zetten.

Lees ook: Impeachment: principe of strategie?

Donderdag werd in het Huis van Afgevaardigden een resolutie aangenomen die deze nieuwe fase inluidt op weg naar een impeachmentprocedure tegen de president. Getuigenverhoren kunnen vanaf nu in het openbaar geschieden, niet langer achter gesloten deuren. En in deze fase krijgen hun politieke tegenstanders (iets) meer ruimte om zich met het onderzoek te bemoeien.

Het zal voor het eerst zijn sinds 1999 - destijds in een procedure tegen president Bill Clinton - dat de wereld live kan meekijken met verhoren die moeten bepalen of de president van de Verenigde Staten moet aftreden.

Twee dingen vallen op rond de stemming. In de eerste plaats dat de Democraten er niet in zijn geslaagd ook maar één Republikein aan hun kant te krijgen. Integendeel, twee gematigde Democraten stemden donderdag tegen de resolutie van hun eigen partij.

Dat is slecht nieuws voor de Democraten. Partijleider Nancy Pelosi was tot september altijd sceptisch over het openen van een impeachmentprocedure. Haar belangrijkste argument daarbij: impeachment is een splijtend proces, de president kan alleen worden afgezet als een brede meerderheid dit besluit steunt. Die brede meerderheid is er in het Capitool in elk geval niet.

Sovjet-proces

Van de andere kant valt al op dat de Republikeinen, die zich wekenlang hebben beklaagd over de geheimzinnigheid van de verhoren (waar ook hun eigen afgevaardigden bij zaten), ook na deze stemming nog spreken van een „sovjet-proces”. Daarmee is duidelijk hoe zij de president willen verdedigen: door de procedure verdacht te maken. Vrijwel niemand van Trumps partijgenoten steunt de president inhoudelijk. Verschillende Republikeinen hebben laten weten dat ze de getuigenissen zorgwekkend vinden.

Deze impeachmentprocedure is op gang gekomen nadat een klokkenluider alarm had geslagen over een telefoongesprek dat de Amerikaanse president op 25 juli met zijn Oekraïense ambtgenoot Zelensky voerde. Trump probeerde daarin volgens de klokkenluider op oneigenlijke wijze de toezegging los te krijgen dat Oekraïne zou meehelpen bij onderzoek naar Trumps politieke tegenstanders. Trump noemde specifiek onderzoeken naar de mailserver van het Democratisch Nationaal Comité en naar de zoon van Trumps mogelijke tegenstander bij de komende presidentsverkiezingen, Joe Biden. Diens zoon werkte bij een Oekraïens energiebedrijf.

Nadat het Witte Huis een verslag van dat telefoongesprek had vrijgegeven, liep de verdediging van de president langs twee lijnen. Het telefoontje was volgens Trump „perfect”, hij had immers geen wederdienst, geen quid pro quo, beloofd in ruil voor Oekraïense hulp bij het gevraagde onderzoek.

Nationale Veiligheidsraad

En de klokkenluider had zijn informatie over het telefoongesprek alleen maar uit de tweede hand, bovendien was hij of zij anoniem. Beide verdedigingslinies zijn doorbroken door de getuigenissen van de afgelopen weken. In de eerste plaats hebben verschillende ambtenaren van Buitenlandse Zaken en van de Nationale Veiligheidsraad onder ede verklaard dat zijzelf wel degelijk problemen hadden met de inhoud van Trumps telefoongesprek.

Onder hen bevond zich onder meer Alex Vindman van de Nationale Veiligheidsraad, die meeluisterde met het telefoontje. Wat hij hoorde vond hij zo verontrustend, dat hij de juridische dienst van de Nationale Veiligheidsraad alarmeerde.

Dan was er de hoogst geplaatste Amerikaanse diplomaat in Oekraïne, zaakgelastigde Bill Taylor. Hij was geen getuige van het telefoongesprek, maar wat getuigen hem erover vertelden, gaf hem vervolgens de stellige indruk dat wel degelijk sprake was geweest van een quid pro quo.

Hij kreeg steun uit onverwachte hoek toen de stafchef van het Witte Huis, Mick Mulvaney, bij een persconferentie beaamde dat president Trump financiële steun aan Oekraïne pas wilde vrijgeven nadat president Zelensky publiekelijk opening van de gevraagde onderzoeken zou hebben aangekondigd. Pogingen van Mulvaney om zijn woorden achteraf in te slikken werden zelfs door Republikeinse haviken niet geloofd.

In de afgelopen weken zag je de verdediging van Trump langzaam verschuiven. Hij citeerde op Twitter bijvoorbeeld een afgevaardigde die een wankele redenering opbouwde in de trant van: ook al zou president Trump militaire steunfondsen voor Oekraïne hebben opgeschort tot hij z’n zin kreeg, het is geen ‘voor wat hoort wat’ als de Oekraïners daarvan niet op de hoogte waren.

Lees ook: Impeachment is bovenal een politiek proces

Uit de getuigenis van Taylor blijkt dat Amerikanen voortdurend met de Oekraïners in gesprek waren over de voorwaarden van Trump.

Ultieme verdedigingslinie

Het blad Politico meldde donderdag dat Trump de ultieme verdedigingslinie neerlegt: geld. Hij belooft steun aan Republikeinse senatoren wier zetel volgend jaar op het verkiezingsbiljet staat. Zo reist de president op 8 november bijvoorbeeld naar Atlanta voor een lunch voor senator David Perdue van Georgia. Mensen die daar willen aanschuiven moeten ieder 100.000 dollar (bijna 90.000 euro) in de campagnekas van Perdue storten. Zo verzekert Trump zich op zijn beurt van steun in de Senaat, waar de Republikeinen een meerderheid hebben. Mocht het aankomen op een stemming over zijn afzetting, dan is het de Senaat die beslist.

De Republikeinen verwijten de Democraten dat voor hen de uitkomst van het onderzoek al vaststaat en dat zij coûte que coûte de president willen proberen af te zetten. Maar het omgekeerde gaat natuurlijk evengoed op. De Republikeinen hebben donderdag met hun unanieme stem tegen de nieuwe fase onderstreept dat zij afstand nemen van het gehele onderzoek. Ze willen – anoniem tegen journalisten – best toegeven dat de handelwijze van Trump problematisch is. Maar niet problematisch genoeg om daarvoor de president naar huis te sturen.

Correctie (1 november 2019): In een eerdere versie van dit artikel werd per abuis gesproken van "militaire steunfondsen voor Syrië". Het gaat om steunfondsen voor Oekraïne - dat is hierboven aangepast.