Waarom stuurt de koning iedereen weg?

Thailand Koning Vajiralongkorn zet niet alleen het paleis naar zijn hand, hij bemoeit zich ook met staatszaken. Tegenspraak is er amper.

Koning Vajiralongkorn en koningin Suthida
Koning Vajiralongkorn en koningin Suthida Foto AFP

Wat zou er aan de hand zijn in het koninklijk paleis in Bangkok? Het ene na het andere lid van de koninklijke entourage vliegt de laan uit. Dinsdag publiceerde het paleis twee verklaringen waarin het ontslag van twee „slaapkamerwachten” en twee militaire paleiswachten werd aangekondigd. De eerste twee moesten vertrekken wegens „extreem kwaadaardig wangedrag” en „overspel”, de officieren omdat ze „nalatig” waren geweest en hun gedrag „ongepast was voor hun rangen en titels”. Nadere uitleg ontbrak.

Vorige week werden ook al zes beveiligers van het paleis ontslagen, de voornaamste van hen, een luitenant-generaal, wegens „kwaadaardig” gedrag. Drie dagen eerder was geheel onverwacht de Koninklijke Nobele Gezellin uit haar taken ontheven. Deze Sineenatra (34) was pas drie maanden eerder aangesteld, als eerste officiële maîtresse van een Thaise koning in bijna honderd jaar. En die aanstelling kwam slechts enkele maanden nadat koning Maha Vajiralongkorn (67) voor de vierde keer getrouwd bleek te zijn.

De Thai vermaken zich al jaren stilletjes met de extravaganza in het persoonlijke leven van de huidige vorst. Stilletjes, omdat op de kleinste belediging van de koninklijke familie jarenlange celstraffen kunnen staan.

Maar sinds Vajiralongkorn in 2016 als koning Rama X de troon besteeg, laat hij zich ook in staatszaken steeds nadrukkelijker gelden. Thailand is sinds 1932 een constitutionele monarchie, maar daar lijkt hij zich niet al te veel van aan te trekken.

Tegenspraak is er vrijwel niet. Dat komt niet alleen door het risico op straf, ook doordat de bevolking geen andere vorst gewend is dan de gematigde, ingetogen koning Bhumibol, die in 2016 stierf na zeventig jaar geregeerd te hebben. Het idee dat de koning geen misstappen begaat en standaard vereerd wordt, zit diep geworteld in de Thaise cultuur.

Begin oktober gebood Rama bij koninklijk besluit dat twee legereenheden voortaan onder zijn directe gezag komen te staan. Ook de financiën van de regimenten, gelegerd in Bangkok, vallen voortaan onder het beheer van het Koninklijke Beveiligingscommando, waarvan de koning bevelhebber is en de koningin – zijn vroegere lijfwacht met de rang van generaal – de onderbevelhebber. Volgens de grondwet mag de koning dit besluit alleen nemen indien er een noodsituatie is. Maar van een noodsituatie is nu geen sprake.

Eenrichtingsverkeer

Onder Bhumibol vormden de koning en het leger een soort symbiose: het leger deed mee aan de verering van de koning en andersom sprak die zich niet al te ferm uit als het leger weer eens met een staatsgreep een burgerregering omver wierp.

Nu is de verstandhouding meer eenrichtingsverkeer geworden, waarbij de koning de sturende partij is. Premier Prayuth Chan-ocha, tot aan de verkiezingen dit voorjaar leider van de militaire junta die het land regeerde, heeft het bevel waarmee de koning zich de legereenheden toeeigende, mede ondertekend.

Met een andere grote ingreep regelde de koning twee jaar geleden dat het bureau dat het koninklijke vermogen beheert, eveneens onder zijn directe controle kwam. Dit vermogen wordt geschat op zo’n 35 miljard euro. En kort na zijn aantreden liet hij de grondwet zo wijzigen dat het makkelijker voor hem is om in langere tijd in het buitenland te verblijven zonder een waarnemer te hoeven tolereren.

Met het recente koninklijke besluit over de legereenheden is er wel iets veranderd: voor het eerst werden er kritische vragen gesteld in het parlement. Leden van de Nieuwe Toekomstpartij stelden dat de koning de wet had misbruikt en het parlement niet had mogen passeren. Maar een meerderheid vond dat de koning mag doen wat hij nodig acht. Ruim 80 procent steunde het decreet.