Kunst in zeven kerken, om ze te helpen behouden

Kerk en kunst Steeds meer kerkgebouwen komen leeg te staan. Kan kunst helpen ze te behouden, door ze anders over het voetlicht te brengen? Deze maand wordt dat in zeven kunstmanifestaties geprobeerd.

Foto Krien Clevis

Eeuwenlang steunde de kerk de kunsten, er werd kunst in, over en voor kerkgebouwen gemaakt, en nu mag de kunst de kerk helpen. Dat is het idee achter Kerk en Kunst, een project van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Van de meer dan zesduizend kerkgebouwen komen er steeds meer leeg te staan, de rijksdienst onderzoekt manieren om al dat religieuze erfgoed te behouden.

Dus worden in november in zeven kunstmanifestaties – „het heilige getal, maar dat is toeval”, zegt projectleider Frank Strolenberg – onder meer muziek, fotografie en beeldende kunst getoond, die steeds het verhaal van een specifieke kerk willen verbeelden. Strolenberg: „Als je religieus erfgoed overeind wilt houden, heb je draagvlak nodig. Daarom proberen we kerkgebouwen nu op verschillende manieren over het voetlicht te brengen. En kunst is zo’n manier, want kunst werpt een nieuwe blik op de betekenis van een gebouw.”

Lees ook: Minister van Engelshoven wandelt langs kerkgebouwen, waar ze een speciale band mee heeft

Het project begint dit weekeinde met Lux Perpetua (eeuwig licht) in zes Leidse kerkgebouwen. Hun parochies zijn gefuseerd, waardoor een aantal gebouwen noodgedwongen de kerkelijke functie gaat verliezen. Fotograaf Krien Clevis vroeg de kosters van de kerken om al hun kandelaars te verzamelen. Op Allerheiligen en Allerzielen (1 en 2 november) worden ze tegelijk ontstoken, wat symbool staat, zegt ze, „voor de verrijzenis van de doden, maar ook voor nieuw leven van de kerken”.

Under de toer

Kerk en kunst is geïnspireerd op Under de toer, Fries voor ‘onder de toren’. Toen Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad van Europa was in 2018, kon je in kerkgebouwen in de hele provincie naar anekdotische theatervoorstellingen over die kerk. Strolenberg: „Wij vroegen hen of ze dat op landelijk niveau wilden herhalen, maar het bleek een tijdelijke projectorganisatie. We zijn daarna gaan bedenken hoe we zelf zoiets konden doen. Zo kwamen we uit op zeven kunstdisciplines op zeven verschillende plekken.”

Foto Krien Clevis

Behalve in Leiden is dat in Maastricht, Groningen, Utrecht (twee keer), Nijmegen en Amersfoort. In Nijmegen gaan het Instituut voor Beeld en Geluid en muziekfestival Rewire de drie geluidsbronnen van een kerk – orgel, klokken en de menselijke stem – verzamelen en opnieuw interpreteren, met aan het slot een dancefeest en een productie op vinyl, dus een elpee. Een Maastrichtse kerk krijgt een wandschildering cadeau die vervolgens, is de bedoeling, wordt verkocht op kunstbeurs Tefaf. „Zo is het project ook een manier om het gesprek te voeren over eigenaarschap en de waarde van kunst”, aldus de initiatiefnemer, de postacademische kunstinstelling Van Eyck.

En wat gebeurt er na november? Wat heeft het project dan betekend voor de toekomst van religieus erfgoed?

Dat moet blijken uit een evaluatief onderzoek dat het project begeleidt, waarna het mogelijk wordt herhaald. Strolenberg: „We willen weten wat we hiervan kunnen leren. Zou je bijvoorbeeld meer kerkgebouwen op deze manier open kunnen stellen? Kan een kerk weer vaker opdrachtgever worden, net als vroeger? En worden meer mensen zich op deze manier bewust van de betekenis van een kerkgebouw?”

Lux perpetua , 1 t/m 3 november van 16 tot 19 uur in de Hartebrug-, Lodewijk-, Joseph-, Petrus en Paulus-, Antonius-, Maria Middelareskerk en begraafplaats Zijlpoort in Leiden. Inlichtingen over de andere manifestaties: cultureelerfgoed.nl