Opinie

Het is eventjes wennen, het bedrijfsleven als actievoerder

Bouwprotest Maxime Verhagen als volkstribuun en actieleider. Het grootkapitaal neemt de straat over, inclusief de taal van vroegere ‘aksies’, schrijft
Maxime Verhagen, voorzitter van Bouwend Nederland, woensdag tijdens het ‘bouwersprotest’ in Den Haag
Maxime Verhagen, voorzitter van Bouwend Nederland, woensdag tijdens het ‘bouwersprotest’ in Den Haag Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Maxime Verhagen op de barricaden: het is even wennen, maar op zichzelf niet zo raar. Ruim veertig jaar geleden hing Verhagen, als geschiedenisstudent in Leiden, rond bij het Histories Aksie Komitee. Het was de tijd dat de SP zich nog Socialistiese Partij noemde. Het was de tijd dat spelling-simplistisch links dacht dat degene die op straat de massa mobiliseerde ook daadwerkelijk macht had.

Met deze jeugdervaring in een actiecomité, dat zich onder meer beijverde voor meer historisch materialisme in de geschiedenisstudie, voert Verhagen (63) vier decennia later als voorzitter van Bouwend Nederland harde actie voor het ‘corporatistische grootkapitaal’, om in de terminologie van toen te blijven. Namens bazen en bonden zei hij woensdag in Den Haag: „Wij zijn het wachten zat”. Partijgenoot Hans de Boer (64) deed er zelfs een schepje bovenop. Alsof hij in de jaren zeventig in de leer was geweest bij de communistische volkstribuun Fre Meis, zo sprak de patroon van VNO/NCW de arbeiders in Den Haag toe: „Wij verdienen de centen, wij maken de banen, wij zorgen voor belastinginkomsten. Jullie moeten naar ons luisteren: nu! nu! nu!”

Of beide actieleiders het lekker hebben gevonden op dat podium is onbekend. Oog in oog met de massa leiding geven aan het verzet tegen de staatsmacht is soms ronduit geil. Dat oudedagsgenot neemt niet weg dat het activisme van beide bouwbazen een enorme stap is in de vaderlandse demonstratiecultuur. Als Nederland door stakingen of andere massa-acties op slot ging, kwam dat meestal op het conto van ambtenaren of van linkse (minderheids)belangengroepen en jongeren. Dat monopolie is nu voorbij.

Lees ook: ‘Je hóéft niet alles plat te leggen’

Radicale vleugel

De boeren hebben multinationals achter zich. Agractie, de voorhoede van de boeren, wordt betaald door veevoederbedrijf De Heus (omzet: 3 miljard), For Farmers (2,4 miljard) en andere concerns in de voedselindustrie. Farmers Defence Force, de radicale vleugel, doet wat geheimzinniger, maar dat het kapitaalkrachtige sponsoren heeft, is onmiskenbaar. De financiering van de betoging van Bouwend Nederland hoeft evenmin betoog. De werkgevers hebben veel geleerd van de vakbonden in de jaren zeventig: eendracht maakt macht, met de bijbehorende oorlogskassen.

Er zijn meer parallellen. Herkenbaar is eveneens dat politieke partijen als de VVD, FVD en PVV zich zo onomwonden achter de betogers scharen. Dat deed klein links in de jaren zeventig/tachtig ook vaak als demonstranten het dagelijks leven van gewone burgers een dag of weekeinde belemmerden. En zoals PSP en CPN zich in 1982 niet verantwoordelijk voelden voor de brandende tram bij kraakpand Lucky Luijk, zo kijken Verhagen en De Boer nu weg als hun achterban voor en na de massameeting op het Malieveld wegblokkades opwerpt. Om het in communistisch jargon te zeggen: in de massa duiken altijd wel wat ‘radicale elementen’ of ‘provocateurs’ op.

Commentaar: Een milieunorm laat zich niet dwingen, ook niet met een shovel

Bivakmutsen en bakfietsen

Met de entree van het bedrijfsleven in het actiewezen op straat hebben navenante actiemethodes hun intrede gedaan. Waar stakende havenarbeiders onder stalinistische leiding lopend de Maastunnel in beslag namen en krakers zich behielpen met bivakmutsen en bakfietsen, hebben boeren en bouwers groot materieel tot hun beschikking. Met relatief weinig mensen – bij verkiezingen vertegenwoordigen boeren slechts zo’n twee procent van de kiezers – kun je met trekkers en kiepwagens toch veel stampei maken.

Het Malieveld bezetten is zodoende een stuk eenvoudiger dan met touringcarbussen of de spoorwegen tienduizenden mensen aanvoeren. en met de Mobiele Eenheid in vredestenue of een waterkanon kan de politie de openbare orde niet herstellen.

De opwinding over de aldus verworven macht op straat, uit zich ook in de ideologische positie ten opzichte van de democratische organen. Zo spiegelt Farmers Defence Force zich aan de echt harde protestbeweging van veertig jaar geleden. Hun methodiek om provinciehuizen te blokkeren, deuren te rammen en hekken omver te kegelen is een echo van krakers uit de Staatsliedenbuurt in Amsterdam of de Piersonstraat in Nijmegen. Werd toen gescandeerd „Jullie rechtsorde is de onze niet!”, nu heet het „We maken uit wat er gebeurt, niet de overheid”, zoals een actieleider in Groningen zei.

Column: Boeren en bouwers in verzet, maar tegen wie?

Wethouders gemolesteerd

Werden toen huisdeuren van wethouders gemolesteerd. Nu werpt Mark van den Oever van Farmers Defence Force, die de RIVM-directeur in De Bilt op een haar na gijzelde, de vraag op of CDA-statenleden niet „persoonlijk” moeten worden aangepakt. Sterker, hij verdedigt dat in een interview zo: „Die CDA’ers mogen best een beetje kriebels in de buik voelen. Een beetje druk op de ketel is niet erg. Ze moeten niet zo fijngevoelig zijn. Ze piepen al na een paar woordjes.”

Laten we Farmers Defence Force serieus nemen. Van den Oever kent de geschiedenis van de straat. Geweldsdreiging loont. Dat wisten de radikalinski’s uit de tijd van het Histories Aksie Komitee ook al.

Indertijd waren er bestuurders als Wim Polak (burgemeester van Amsterdam) en Hans Wiegel (minister van Binnenlandse Zaken) die de geweldsdreiging onderkende en vervolgens hun grenzen stelde. Wie neemt die rol op zich nu het grootkapitaal de straat verovert? En met welke middelen? Zoals toen vooral PvdA’ers een dam opwierpen tegen escalatie ter linkerzijde, zo is het nu de taak van VVD en CDA om het protesterende grootkapitaal op trekkers de les te lezen. Misschien dat iemand premier Mark Rutte snel Louis Hoeks’ biografie ‘In geouwehoer kun je niet wonen’. Het leven van Jan Schaefer cadeau kan doen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.