Opinie

De lokale politie van en voor de burger is geschiedenis

De noodkreet van de burgemeesters over de ‘uitholling’ van de politie door de landelijke strijd tegen de drugs is een oprisping. Hoogleraar Bob Hoogenboom in de Veiligheidscolumn over de definitief veranderde politiefunctie.
De politie praat met een man die alcohol in het openbaar drinkt op de Elandsgracht in Amsterdam
De politie praat met een man die alcohol in het openbaar drinkt op de Elandsgracht in Amsterdam foto: Nick Somers

Burgemeesters richten zich via NRC tot het kabinet over de sterkte van de politie in hun gemeenten. Dat is logisch. Sinds de invoering van de nationale politie is de politiezorg blijvend van karakter aan het veranderen. Ruim dertig jaar was de politie dicht bij de burger georganiseerd. In wijkteams. Met bureaus verspreid door de stad. Noodhulp met geringe aanrijtijden. Politie van en voor de burger. Benaderbaar. Zichtbaar. Dichtbij. Dat is blijvend veranderd.

Hoe komt dit? En waarom is de kritiek van de burgemeesters een achterhoedegevecht? Het komt door de ‘onderstroom’ in het politiebestel. In 1993 gaan 148 gemeentelijke politiekorpsen op in 25 regionale korpsen en het korps landelijke politiediensten. Schaalvergroting 1.0. In 2013 gaan de regionale korpsen op in de nationale politie.

Dit wetsvoorstel is - in de woorden van de toenmalige minister Opstelten (Veiligheid en Justitie, VVD) - ‘met 150-0’ aangenomen in de Kamer. Burgemeesterpartijen als de PvdA, het CDA en de VVD gaan dan mee in de uitgedragen noodzaak. D66, met een sterk hart voor lokale politie roert zich ook niet. Inmiddels zijn in de grote steden politiebureaus gesloten, zijn kleine wijkteams opgegaan in teams van tussen de 120 en 200 mensen en is capaciteit blijvend ingezet op vreemdelingenzaken (2015), terrorismeonderzoeken, het stelsel bewaken en beveiligen (nog versterkt na de moord op advocaat Derk Wiersum) en evenementen en demonstraties. Het karakter van de politiezorg is blijvend aan het veranderen.

Lamenteren

De politie-ideologie (1978-2013) met waarden als ‘kennen en gekend worden’, ‘van en voor de burger’ , ‘kleinschalig en de wijk’ is niet meer. Daar kan met een boze brief over worden gelamenteerd maar het is niet meer dan een oprisping. Een voetnoot in de geschiedenis. De ‘Polizeiwissenschaft’ begint in Pruisen in de 18de eeuw. Polizei verwijst, net als het Engelse policy, policing en police, naar ‘besturen’: inrichting van de samenleving.

Politiestelsels kunnen in de tijd langs een as worden geplaatst. Aan het ene uiterste staan belangen van de burger. Aan het andere uiterste belangen van de staat. De politiestaat is de extreme vorm. De burger is dan een gevaar voor de staat en dient te worden geneutraliseerd. Politiestelsels schuiven in de tijd op van een gerichtheid op belangen van de burger naar een gerichtheid op belangen van de staat.

Verdeling capaciteit

Dit zien we in Nederland, maar ook in Groot-Brittannië, Zweden en België. Schaalvergroting. Meer invloed van de nationale politiek op lokale prioriteitstelling en verdeling van capaciteit vormen de historische onderstromen. Deze worden niet wezenlijk beïnvloed door verontwaardigde burgemeestersbrieven. Noch door vakbondsvoorzitters die tweets in de branding gooien over de teloorgang van het wezen van politie. De politiek - de oude burgemeesterpartijen - hebben de sleutels in handen om onderstromen te beïnvloeden. Maar tegelijkertijd leveren zij sinds jaar en dag ministers en staatssecretarissen die blijvend het karakter van de politie aan het wijzigen zijn.

Verdeeld

Burgemeesterpartijen zijn in deze tot op het bot verdeeld. Alleen als burgemeesterpartijen intern deze politieke strijd aangaan kan er iets veranderen. Daar is Max Webers uitspraak over politieke moed voor nodig: ‘indien nodig de handen in de spaken van de geschiedenis te stoppen’. Tot die tijd zijn onderstromen onvermijdelijk.

De Veiligheidscolumn wordt geschreven door politiedeskundigen. Bob Hoogenboom is hoogleraar fraude en regulering aan de Nyenrode Business Universiteit. Samen met Marc Schuilenburg doceert hij het mastervak ‘Politie en Veiligheid’ aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.