Opinie

Boeren en bouwers in verzet, maar tegen wie?

Tom-Jan Meeus

Demonstreren geeft een goed gevoel. Een vage gewaarwording van macht. Den Haag meedelen dat Den Haag nu eens moet luisteren. Je had woensdag op het Malieveld de indruk dat bouwers er minder aanleg voor hebben dan boeren, maar ook hier zag je dat zelfvertrouwen. Een uitdagende sticker op de overall – ‘NOS Journaal = Fake News’ – als blijk van verzet en autonomie. Kom maar op. Wie maakt ons wat.

Nu is het bij demonstreren wel handig als je een helder doelwit hebt, en wat dit betreft maakt het machtsvertoon van boeren en bouwers soms een licht verwarde indruk.

Je hoort hier niemand over, maar hun massale presentie in Den Haag suggereert dat de overheid hun opponent is. En het is waar: bouwers kunnen dit volhouden voor zover zij klagen over de PFAS-normen, waardoor transport van vervuilde grond wordt bemoeilijkt. Maar het activisme van boeren en bouwers is natuurlijk ontstaan door het verbod, in mei, van de Programmatische Aanpak vermindering Stikstof (PAS) door de Raad van State. Het bijzondere is alleen dat die regel vanaf 2009 – het eerste amendement kwam van de toenmalige Kamerleden Ger Koopmans (CDA) en Diederik Samsom (PvdA) – is ontwikkeld om de landbouw en de bouw juist te ontzien: nieuwe economische activiteit werd toegestaan als dit later werd gecompenseerd met stikstofreductie. En toen belangengroepen hiertegen gingen procederen was het diezelfde overheid die de regel in de rechtszaal verdedigde.

Dus je kunt ook zeggen: wat hebben boeren en bouwers eigenlijk te klagen over het Rijk?

Nu is het zeker zo dat het kabinet erg lang nodig heeft voor nieuw beleid. Het PAS-verbod is van eind mei, en vijf maanden later is er nog altijd geen antwoord. Bovendien hoorde je na de formatie, vooral van CDA en CU, hoe belangrijk het is dat het land weer een minister van Landbouw heeft. Maar je kunt moeilijk volhouden dat dit de laatste vijf maanden is aangetoond.

Het neemt niet weg dat het demonstratiecircus ook een wonderlijke kant heeft. Oud-bewindslieden (Verhagen, Bleker) alsmede Kamerleden uit de coalitie en zittende ministers (Schouten, Wiebes, etc.) die demonstrerende boeren en bouwers bijna allemaal vanaf een podium gelijk geven. Boeren en bouwers die demonstreren tegen een overheid die altijd hun bondgenoot was. Partijen die elkaar nu schijnbaar bestrijden maar elkaar vooral versterken. Demonstratie-inflatie.

Al kun je ook beredeneren dat het vooral een slimme show is. Een spannende strijd die de onderliggende gelijkgestemdheid vaardig maskeert. De energie van het verzet als motor voor aandacht en agendamacht.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.