Topman Boeing onder vuur in Washington

Boeing 737 MAX De topman van Boeing kreeg veel kritische vragen in het Congres. Winst was belangrijker dan veiligheid, constateerden politici.

Nabestaanden tonen foto’s van slachtoffers van de twee vliegtuigongelukken in Indonesië en Ethiopië, in de Senaat.
Nabestaanden tonen foto’s van slachtoffers van de twee vliegtuigongelukken in Indonesië en Ethiopië, in de Senaat. Foto Michael Reynolds / EPA

Dennis Muilenburg, topman van de Amerikaanse vliegtuigbouwer Boeing, toonde zich deze week een snelle leerling. Na afloop van zijn optreden in de Amerikaanse Senaat, dinsdag, werd hij aangesproken door de moeder van een van de slachtoffers van Ethiopian Airlines-vlucht 302. Omstanders hoorden hoe zij hem toebeet: „Als je excuses aanbiedt, moet je mensen aankijken.” Hij keek de vrouw aan en zei: „I’m sorry.”

Toen Muilenburg op woensdag in het Huis van Afgevaardigden opnieuw werd ondervraagd, en hij opnieuw zijn excuses aanbood aan de nabestaanden, draaide hij zich naar hen toe. Dinsdagavond had hij gesproken met familieleden van slachtoffers.

Het Amerikaanse Congres hield twee hoorzittingen over de twee crashes met een Boeing 737 MAX, zeer waarschijnlijk veroorzaakt door dezelfde ontwerpfout. De ongelukken met Lion Air-vlucht 610, een jaar geleden in Indonesië, en Ethiopian Airlines-vlucht 302, in maart in Ethiopië, kostten aan 346 mensen het leven. De Boeing 737 MAX staat sinds maart wereldwijd aan de grond. De schade voor Boeing (150.000 werknemers) bedraagt al ruim 8 miljard dollar.

Dinsdag verschenen bestuursvoorzitter Muilenburg en John Hamilton, de hoogste technische man van Boeing, voor de Senaatscommissie. Die sessie bleek een bescheiden opmaat voor het veel langere en fellere verhoor op woensdag in het Huis van Afgevaardigden. Waar de senatoren vooral hun verontwaardiging wilden etaleren en zelden doorvroegen, confronteerden leden van het Huis het Boeing-duo met nieuw ontdekte e-mails en keiharde verwijten.

Boerderij in Iowa

Muilenburg, die in een vooraf gepubliceerde verklaring al erkende dat Boeing fouten heeft gemaakt, onderging het kruisverhoor deemoedig. Hij bleef rustig en ontweek veel vragen door terug te grijpen op vaste formuleringen. „We begrijpen en verdienen dit onderzoek”, was een van zijn mantra’s. Dat hij is opgegroeid op een boerderij in Iowa en van zijn vader heeft geleerd om door te gaan als het tegenzit, was nog zo’n ingestudeerde frase. Hij gebruikte het ook als antwoord op de vraag waarom hij niet opstapt.

Muilenburg werd hard en persoonlijk aangevallen. Immers: „The buck stops with you”. Als topman erkent hij die verantwoordelijkheid, zei Muilenburg tot vervelens toe. Wat dat betekent, bleef echter onduidelijk. Hij verdient nog steeds 30 miljoen dollar per jaar, na de crashes ontving hij een bonus van 15 miljoen dollar.

Beide ongelukken zijn vrijwel zeker veroorzaakt door MCAS, een automatisch besturingssysteem dat de balans van het vliegtuig in noodsituaties moet herstellen. Dit systeem werd ten onrechte geactiveerd door een sensor die verkeerde informatie doorgaf en kon door de piloten niet worden uitgeschakeld. De neus van beide vliegtuigen werd kort na de start keer op keer naar beneden geduwd, met fatale gevolgen.

Lees ook: Waarom de Boeings neergingen

Het wordt steeds duidelijker dat verschillende mensen binnen Boeing serieuze twijfels hadden, zowel over de werking van MCAS als over de enkele sensor die MCAS van informatie voorzag.

Veel vragen gingen daarom over de cultuur binnen Boeing. Waarom werd MCAS uit de handleiding voor piloten gehouden? Waarom trokken de twijfelaars niet aan de bel na de eerste crash? Muilenburg bleek nog niet te hebben gesproken met Mark Forkner, devoormalige testpiloot die in een mailwisseling in 2016 al waarschuwde voor MCAS. Muilenburg erkende dat hij na de eerste crash wist van Forkners mail.

Warme relatie

Andere vragen richtten zich op het toezicht door de FAA, de Amerikaanse luchtvaartautoriteit. Dat toezicht is de afgelopen decennia steeds meer gedelegeerd naar ingenieurs bij de fabrikanten, die meer kennis van zaken hebben dan de toezichthouder. Muilenburg verdedigde deze werkwijze en ontkende dat de relatie tussen Boeing en FAA „too cozy” is. Naar verwachting zullen de politici het toezicht op de luchtvaartindustrie echter wijzigen en weer onafhankelijker maken.

Lees ook: Grote winstval Boeing door 737 MAX

Gevraagd naar drie concrete fouten die Boeing heeft gemaakt, noemde Muilenburg naast het te krachtige MCAS en de te kwetsbare sensor onvoldoende communicatie. Dat is een eufemisme voor het achterhouden van informatie. Zoals een van de leden van het Huis zei: het zijn niet zozeer de technische fouten die ons zorgen baren, maar de pogingen om ze te verbergen.

Boeing heeft lang ontkend dat er iets mis was, interne stukken niet vrijgegeven aan de FAA en andere onderzoekers, een politieke lobby gevoerd voor minder scherp toezicht. Veel wijst op een bedrijfscultuur met de verkeerde prioriteit. Diverse politici constateerden dat de leiding van Boeing winst boven veiligheid heeft gesteld. Het verweer van Muilenburg – „Veiligheid is ons bedrijfsmodel” – klonk niet erg overtuigend.