Malieveld verandert plots in bouwplaats

Honderden hijskranen, betonmolens, graafmachines en vrachtwagens bij het bouwprotest in Den Haag. Toezeggingen en noodmaatregelen vanuit de politiek? „Dat zijn alleen nog maar woorden. Zo kan het niet langer doorgaan.”

Het Malieveld
Het Malieveld Foto David van Dam

Ze hebben nog één verrassing in petto, de bouwers. Aan de zijkant van het veld staan vanaf de vroege ochtend zo’n veertig vrachtwagens in een rechthoek opgesteld, achterkanten naar elkaar toe. Het plan is de grond in de machines op het Malieveld te kieperen als er geen toezeggingen worden gedaan. Jos van der Camp uit Uden, werkzaam in het transport en de veehandel, heeft „duizend ton” in zijn vrachtwagen meegenomen. „Ik hoop dat we het zo mogen omkieperen. En dan ben ik weg.”

Plots, vlak na het middaguur, is het zover. Ineens verandert een deel van het Malieveld in een bouwplaats. Vrachtwagens storten grond, die overigens is getest op PFAS en schoon is bevonden, een precisieplaatser met de naam Ultra Stone Slinger begint zand te lozen, kranen en graafmachines storten zich op de molshopen grond.

Alles wordt vastgelegd met telefoon, bouwers in oranje hesjes klimmen vrolijk de hopen grond op. „Als het zo doorgaat, laten we het liggen”, zegt organisator Arnold Tuytel. Hij is boos dat de politie de A12 heeft afgesloten voor bouwers die nog onderweg waren. „Er kunnen hier nog makkelijk machines bij”, zegt hij, „maar de politie houdt zich niet aan de afspraak.” En dus, vindt hij, hoeven de bouwers zich ook niet aan de belofte te houden het Malieveld netjes achter te laten.

Nog niet half gevuld

Hoeveel mensen er precies op het bouwprotest geweest zijn woensdag is onduidelijk, maar het waren niet de tienduizend mensen waarvan de organisatie Grond In Verzet vooraf hoopte dat ze zouden komen. Zelf spreken de initiatiefnemers van tussen de 5.000 en 6.000 aanwezigen. Maar het Malieveld, dat al gehalveerd was door de honderden machines die de organisatie had neergezet, is nog niet eens half gevuld.

De aanwezigheid van al die hijskranen, betonmolens, graafmachines en vrachtwagens is wel indrukwekkend. Aan een torenhoge hijskraan hangt een Nederlandse vlag ondersteboven. In tegenstelling tot het boerenprotest, waarbij de trekkers met militaire precisie waren ingeparkeerd, staat alles dwars door elkaar.

Lees ook: Bouw blijft kwetsbaar voor tegenvallers

Omdat de meeste van deze machines al voor 06.00 uur op het Malieveld moesten zijn – de organisatie wilde geen files – is het voor de meeste bouwers een lange dag. „Dat geeft niet, ik doe dit voor mijn toekomst”, zegt Koen den Hoed. Hij is vrachtwagenchauffeur voor Van Aaken Transport uit het Brabantse Eersel. Deze nacht was het verzamelen geblazen in Den Bosch, om kwart over twee. Dat deed Den Hoed zonder morren, ook al toverde de politiek de afgelopen dagen allerlei noodmaatregelen uit een hoge hoed. „Dat zijn alleen nog maar woorden”, zegt de chauffeur daarover. „Zo kan het niet langer doorgaan.”

Niet alle demonstranten voelen de gevolgen van de strenge regels voor stikstof en PFAS al. Maar ze zijn solidair, zoals Omed Kosnaw. Hij is met zijn wagen van betoncentrale Hagen uit Weesp komen rijden. „Wij hebben er nog geen last van, maar als je ziet hoeveel mensen hier zijn, dat geeft wel aan hoe erg de situatie is”, zegt hij. In de tien jaar dat hij dit werk doet, heeft hij nog nooit zo’n grote demonstratie meegemaakt.

‘Nu, nu, nu’

Het officiële deel van de dag begint met één minuut toeteren. Het aftellen is al niet meer te verstaan door het oorverdovende lawaai. Daarna is het de beurt aan organisatoren Tuytel en Klaas Kooiker. „De politiek moet nu daadkracht tonen, al deze machines staan stil”, zegt de laatste. „Wij willen hier eigenlijk niet zijn”, vult Tuytel aan. „Maar er moet iets gebeuren, en niet morgen maar nu!” „Nu, nu, nu!”, scandeert het publiek ook als ministers Erik Wiebes en Carola Schouten en staatssecretarissen Raymond Knops en Stientje van Veldhoven aan het woord komen. „Dit land gaat niet op slot”, probeert Schouten de demonstranten gerust te stellen. Maar die lachen haar uit als ze zegt dat het bouwen gewoon door kan gaan, zolang de stikstofneerslag maar nul is.

Schouten doet wel de volgende politieke toezegging, na de verruiming van de PFAS-norm die Van Veldhoven aankondigde en de deeltijd-WW die het kabinet in het leven wil roepen voor werkloze bouwvakkers. De minister zegt onder andere kleine en middelgrote woningbouwprojecten vrij te zullen stellen van vergunningsprocedures voor stikstofuitstoot.

De hartelijkste ontvangst is voor PVV-leider Geert Wilders, die rond het middaguur, als de bewindslieden al lang vertrokken zijn, het Malieveld betreedt. De bouwvakkers onthalen hem als ‘hun held’. Wilders maakt een rondgang over het terrein, doet gretig mee met verzoeken om selfies en vertrekt na twintig minuten weer.

Heel even wordt het onrustig, als een aantal demonstranten de nabijgelegen Koningskade oploopt en een verkeersopstopping veroorzaakt. Ze worden teruggedreven door politie te paard, er worden arrestaties verricht: 22 op het Malieveld en later nog vier op de A12 wegens gevaarlijk rijgedrag.

Even later, ruim een uur eerder dan gepland, is de demonstratie afgelopen. Rond 13.30 uur verlaten de eerste betogers het Malieveld. Dan blijkt dat de bouwers zich toch aan hun afspraken houden: meteen beginnen shovels en kranen de gestorte grond op te ruimen. Machines zijn er toch genoeg.

Correctie (30-10-2019): In een eerdere versie werd de naam Jenny Dijkstra genoemd. Dit moet zijn Janny Dijkstra. Dat is hieronder aangepast.

Jos van der Camp

Jos van der Camp stapt net samen met zijn zoon uit een vrachtwagen van transportbedrijf Van Grunsven uit Uden. Hij heeft niet zo heel veel met bouw te maken, zegt hij, alleen in het weekend rijdt hij wagens met asfalt heen en weer. „Doordeweeks heb ik een kalverenhandel, maar veel boeren zijn gestopt met werken, dus ik moet iets.”

De boeren, die draagt Van der Camp een warm hart toe, en daarom demonstreert hij mee. „Je kunt nergens zo goed en veilig te eten krijgen als hier in Nederland, of niet dan?” De regels voor PFAS en stikstof vind hij onzin. „Moet je kijken naar Duitsland of naar België, daar liggen de grenzen veel hoger. Houd die dan aan, denk ik, dan is er niks aan de hand.”

Trouwens, hij is hier ook vanwege wat Wim van den Donk, commissaris van de Koning in Noord-Brabant, gezegd heeft over boeren. „Dat kan echt niet”, zegt Van der Camp. De commissaris schreef, na de grimmige boerenprotesten van eind vorige week bij het provinciehuis in Den Bosch, een tweet waarin hij de bevrijding van Nederland 75 jaar geleden memoreerde en tegelijkertijd de huidige dreiging van geweld afwees. „Hij noemde boeren nazi’s”, vindt Van der Camp. „Die man moet gewoon weg.”

Arjan Geurtsen

Hoog en droog, maar vooral warm zit Arjan Geurtsen in zijn vrachtwagencabine op deze koude woensdagochtend. Zijn werkgever, zandhandel Tim Goderie uit Schagen, doet werk voor de grond-, weg- en waterbouw. Ze rijden puinkorrels voor onder het asfalt van wegen, of brengen grond af en aan bij locaties die bouwrijp gemaakt worden voor woningen.

Sinds kort gebeurt dat nog maar weinig, zegt hij. „Per 1 oktober hebben wij geen grond meer gereden.” Ze zijn maar begonnen met het vervoeren van bloembollen. „Lelies”, zegt Geurtsen. „dan hebben we nog wat te doen.” Maar hij verwacht dat ook daar snel een einde aan komt. „Iedereen zoekt naar vervanging, dus dat zal niet lang duren.”

Dat het kabinet maandag en dinsdag met noodoplossingen kwam – een snelle verruiming van de PFAS-norm, een deeltijd-WW voor bouwvakkers die thuis komen te zitten – noemt Geurtsen het „verleggen van problemen”. Hij hoopt dat het kabinet snel met andere oplossingen komt. „De marges zijn zo laag, je hoeft je maar in je vinger te snijden en een druppel bloed te verliezen, en de grond is vervuild”.

Gaat deze demonstratie daartoe leiden? Geurtsen is sceptisch. „Of dit nou helpt, ik denk het eigenlijk niet. Maar als je niks doet, heb je geen recht van spreken. Dus ben ik er.”

Gerard van der Leeuwen

Hij heeft het allemaal wel gezien in de wereld, de 70-jarige Gerard van Leeuwen. Hij is een oude rot in het vak, begon als 15-jarige als timmerman en heeft sindsdien zo’n beetje alles in de bouw wel meegemaakt. Van dakkapellen tot complete woonwijken. Hij is nu aandeelhouder van Weboma (Westlandse Bouwmaatschappij).

Woensdag is de eerste keer in zijn leven dat hij demonstreert. Wat zijn boodschap is? „‘Doe eens normaal’, zei Rutte ooit in de Tweede Kamer. Dat zou ik hem nu terug willen zeggen: ‘doe zelf eens normaal!’ Kijk eens wat er echt aan de hand is. Er zit overál giftig spul in de grond. En daar wisten we altijd mee om te gaan. Je ziet bestuurders hier in Den Haag altijd zo overspannen doen. Als er kinderen verongelukken in een Stint, is dat natuurlijk afschuwelijk. Maar moet de Pavlov-reactie dan zijn om álle Stints van de weg te halen? Dat is zo’n overtrokken Haagse logica. Een logica waar wij nu ook mee te maken hebben.”

Van Leeuwen hoort de bewindslieden spreken op het Malieveld. „Het is de omgekeerde wereld, wat zij beweren. Ze hadden moeten zeggen: ‘we leggen al die nieuwe criteria voor die vervuilde grond even naast ons neer en gaan eens goed uitzoeken wat er écht aan de hand is’. Maar dat was de boodschap niet van staatssecretaris Van Veldhoven. Ze riep ons op om informatie te geven zodat het RIVM met nieuwe criteria kan komen. Dan ligt alles dus stil totdat het RIVM is uitgerekend. Terwijl er echt, geloof me, niets aan de hand is. Het is onvoorstelbaar dat ze daar op het podium mee konden wegkomen.”

Janny Dijkstra

Het is voor Janny Dijkstra (rechts op de foto) het moment van de dag op het Malieveld. Urenlang heeft ze er kleumend rondgelopen. Maar rond het middaguur trekt ze een sprintje: Geert Wilders loopt er rond. En het lukt, de partijleider van de PVV (‘onze held’) kiest haar uit om op de foto te gaan. Trots kijkt ze daarna naar de selfie. „Hij doet ten minste wat hij zegt. Ik heb net die ministers en de staatssecretaris gehoord. Loze beloften. ‘Nederland gaat niet op slot’, beloven ze. Ik geloof er niets van.”

Dijkstra is secretarieel medewerkster bij Wilgenburg Loon- en Grondverzetbedrijf uit Grootegast (Groningen) . „Ons grondverzetbedrijf was 18 jaar geleden nog een éénmanszaak, met nauwelijks materieel. Dat is nu wel anders. We werken voor bedrijven in de agrarische- en de bouwsector, maar ook voor particulieren. We zijn als bedrijf kwetsbaar voor wat er nu gebeurt.”

Woensdagochtend om 04.30 uur is ze vertrokken vanuit Groningen met een paar collega’s om op tijd op het Malieveld te zijn. „Wilgenburg is een klein bedrijf met zo’n 20 tot 25 mensen in dienst. Maar we merken de crisis intern in alle geledingen. We hebben nog opdrachten in uitvoering en die ronden we af. Maar het is volstrekt onzeker of we nog nieuwe projecten mogen aannemen. We snappen gewoon niet wat er gebeurt, hier in Den Haag. Maar voor ons is het wel voelbaar.

„Of deze dag iets oplevert? Ik weet het niet, ik hoop van wel. Maar het is wel heel bijzonder en goed dat we hier staan. Dat ze in ieder geval weten dat we niet zomaar over ons heen laten lopen!”