De revolutie van 30 peso is niet te stuiten

Straatprotesten De demonstraties in Chili worden steeds breder en groter. „Zowel links als rechts heeft geen verandering gebracht.”

Demonstranten botsen met de politie tijdens protesten. Foto Pedro Ugarte/AFP
Demonstranten botsen met de politie tijdens protesten. Foto Pedro Ugarte/AFP

‘Chili despertó!' Chili is wakker geworden!” roepen duizenden demonstranten terwijl ze met vlaggen zwaaien en voorbij het Centro Cultural Gabriela Mistral trekken, hartje Santiago. Het is nog vroeg, rond tienen, als de Chilenen op deze zonnige woensdagochtend voor de twaalfde dag de straat opgaan. Wat begon als woede, vooral bij de studenten, over de verhoging van 30 pesos op de metrokaartjes is inmiddels uitgemond in een niet meer te stuiten volksbeweging. Niet alleen studenten maar ook hun ouders, docenten, vakbonden, artsen, werknemers en hele gezinnen, gaan massaal de straat op.

De ‘revolutie van 30 peso’, zoals de protesten al zijn omgedoopt, worden zichtbaar breed gedragen. „Die 30 staat niet alleen voor 30 peso, maar ook voor dertig jaar” zegt demonstrant Maria Gonzalez. Ze is gekleed in haar verpleegstersoutfit en draagt een wit mondkapje, voorbereid op de traangasaanvallen van de politie die later op de dag onherroepelijk zullen plaatsvinden. „We zijn gefrustreerd over ons hele verrotte neoliberale systeem dat er alleen voor de rijken is. Alles is hier geprivatiseerd, van scholen, tot ziekenhuizen. Zelfs water is geprivatiseerd. Dat is toch absurd?”

Lees ook: Middenklasse wil ook profiteren van ‘Chileense wonder’

Net als haar collega-verpleegsters en artsen die meedemonstreren moet ze regelmatig zieke mensen die geen geld hebben voor de dokter, naar huis sturen. „Ik heb al patiënten weggestuurd die later zijn overleden. Als je dat hoort, sterf je zelf ook van binnen.”

Rondom het metrostation van de katholieke universiteit staan militairen met groene helmen. Dit is een van de metrostations die nog niet is vernield de afgelopen anderhalve week en nog functioneert. Een winkeleigenaar barricadeert de ramen voor zijn winkel met houten planken en veegt het glas van de dag ervoor bijeen. „Ik sta achter de demonstranten, het is alleen jammer dat er zo veel gesloopt wordt in de stad.”

Alleen de allerrijksten

De uitbarsting van woede over een diepgeworteld systeem waarbij steeds meer alleen toegankelijk is voor de allerrijksten komt er nu uit. Met zijn moderne gebouwen en brede, luxe winkelstraten en trendy restaurants en talloze hipsters lijkt de hoofdstad Santiago een afspiegeling van het rijke Chili, maar schijn bedriegt. „Ons land wordt geregeerd door een groep zakenlieden, ik moet rondkomen van omgerekend een paar honderd dollar terwijl alles steeds duurder wordt”, zegt docent Julia Bustamante. „Zowel links als rechts heeft geen verandering gebracht.”

Je kunt alleen studeren hier als je steenrijk bent

Pablo Martínez student

Student Pablo Martínez demonstreert al vanaf het begin mee. De universiteiten zijn sinds de protesten uitbraken gesloten, zeker tot volgende week. „Ik betaal omgerekend 400 dollar per maand voor mijn studie architectuur. Mijn ouders behoren tot de betere middenklasse, maar met drie studerende kinderen is dat niet te betalen”, zegt hij.

„Als student kan ik geld lenen bij de bank voor mijn studie en op krediet studieboeken kopen. Maar je schulden lopen zo hoog op dat zodra je werkt, een groot deel van je loon opgaat aan aflossing van de studieschuld. Onderwijs zou een recht moeten zijn. Maar universiteiten worden hier gezien als bedrijven en niet gesubsidieerd door de overheid. Je kunt hier alleen studeren als je steenrijk bent.”

Lees ook: Het gaat niet meer over ov-kaartjes

Dat de klimaattop niet doorgaat vinden de meeste demonstranten jammer. Maar de kans dat het dan rustiger is in Chili lijkt klein. De demonstranten willen maar een ding: president Piñera moet aftreden en er moet een nieuwe grondwet komen. De grondwet, waarin onder meer de verreikende privatisering is vastgelegd, stamt nog uit de tijd van generaal Pinochet die tussen 1973 en 1990 de Chilenen onderwierp aan een bloedige dictatuur. Dat dit traumatische verleden nog diep gegrift zit in de Chileense geest wordt ook bij deze protesten duidelijk. Er worden protestliederen ingezet van Victor Jara, de Chileense zanger die tijdens de dictatuur werd vermoord. Zelf is de zanger ‘aanwezig’ in de vorm van een levensgrote pop die dansend tussen de protestanten voortbeweegt. Ervoor lopen vrouwen met foto’s van verdwenen mensen tijdens de dictatuur.

Op spandoeken wordt Piñera vergeleken met Pinochet. „Wij hebben de dictatuur niet meegemaakt”, zegt student Lucas Bastián. „We zijn minder bang en durven meer. We filmen bovendien ook alles en zetten dat direct op sociale media.”