Straatje maken wordt door PFAS veel duurder

Bouwersprotest Na de boeren demonstreren deze woensdag de bouwers in Den Haag. Veel werk ligt stil door strengere regels over grondvervuiling. Grond met PFAS-chemicaliën mag niet verplaatst worden.

Werkzaamheden vorig jaar rond de zandsuppletie op het strand van Camperduin bij Bergen aan Zee.
Werkzaamheden vorig jaar rond de zandsuppletie op het strand van Camperduin bij Bergen aan Zee. Foto ANP

Heinze de Boer twijfelt tussen de dumper en de graafmachine. Maar deze woensdag gaat zeker een grote machine mee op de dieplader naar Den Haag.

De Boer, directeur van zijn eigen grondverzetbedrijf uit het Friese Sumar, kan aan de telefoon vrij kalm uitleggen waarom hij woensdag op het Malieveld staat. Ook al beloofde het ministerie dinsdag snel versoepeling, de gloednieuwe regels voor grond met schadelijke chemicaliën PFAS hinderen zijn werk nu zo erg dat hij gaat demonstreren. En die regels kwamen nog eens bovenop het stikstofbesluit.

Lees ook: Den Haag komt de bouwers tegemoet met handreiking

Neem dit. Maandag wilde De Boer beginnen met een klus: het aanleggen van een straatje met parkeerplekken voor een woningbouwer. Maar hij moest de woningbouwer vertellen dat dit 40.000 euro meer ging kosten dan de afgesproken prijs. De tweeduizend kuub grond die hij moet afvoeren, zou eerst 4 euro per kuub opbrengen in de grondhandel. Maar uit de chemische analyse is gebleken dat in de grond te veel PFAS zit. Die grond mag hij dus niet zomaar meer verplaatsen. De Boer kan de grond alleen nog maar in een naburige geluidswal kwijt, want daar mag licht verontreinigde grond in. „Maar daarvoor moet ik betalen. En dat kost 15 euro per kuub.” Gevolg: de opdrachtgever stelt de klus uit.

Of neem Arnold Arend, die samen met zijn broer Jan een hoveniersbedrijf in Wichmond bij Zutphen heeft. In en rond Wichmond zijn op veel plekken hoge PFAS-waarden gemeten. Als Arend nu „een emmer grond” uit een tuin van een klant afvoert, moet hij die eigenlijk laten keuren in een laboratorium, vertelt hij. Maar aan zijn klanten kan hij zo’n analyse niet doorberekenen. Dat zijn veelal oude mensen, „die kunnen míj eigenlijk al nauwelijks betalen”. Als hij nu een terras aanlegt in een tuin, ontwerpt hij er meteen maar een heuveltje bij. Dan hoeft hij de overtollige grond niet af te voeren.

Pas opgerichte actiegroep

Het is een bonte stoet die deze woensdag naar het Malieveld trekt. Bouwers, grondverzetters, baggeraars, grondstoftransporteurs, hoveniers, allemaal komen ze protesteren tegen de nieuwe regels die de bodemkwaliteit beschermen, maar hun werk ernstig in de weg zitten.

Het stikstofbesluit van de Raad van State van mei dit jaar zorgde al voor veel uitstel van werk voor bouwers en grondverzetters. Talloze vergunningstrajecten zijn stilgezet om natuurgebieden te beschermen tegen te veel stikstof, analisten van ABN Amro rekenen op minstens 14 miljard euro schade voor de bouw. Maar sinds het ministerie van Infrastructuur en Milieu per 1 juli ook nog eens nieuwe, zeer strenge normen voor perfluoralkylstoffen afkondigde, is het werk op veel plekken helemaal tot stilstand gekomen. Aanleiding was de onrust die vorig jaar ontstond over hoge PFAS-waarden die bij Schiphol waren gevonden.

Volgens het ‘tijdelijk handelingskader’ van het ministerie mag grond die vervuild is met deze synthetische chemicaliën, uit bijvoorbeeld brandblussers, verzinkingsbaden en uit andere chemische processen, voorlopig maar zeer beperkt op andere plekken worden hergebruikt. Het mag niet meer in oude zandwinputten of recreatiemeren worden gestort, en ook niet meer onder grondwaterniveau belanden, wat bij grote infrastructuurprojecten vrijwel altijd het geval is. Dat zijn de grootste bestemmingen voor verplaatste grond.

Lees ook: Baggersector ligt goeddeels stil door strengere norm chemische stoffen PFAS

Het ministerie heeft de bovengrens tot nader order op 0,1 microgram per kilo gezet – praktisch nul. Heel veel grond en slib in Nederland blijken boven die norm uit te komen, volgens de brancheorganisaties tot wel 80 procent. De gevolgen zijn dus enorm. „Beunschippers kunnen geen grind vervoeren, loonwerkers hebben geen werk. In sommige branches is het werk echt tot de helft gereduceerd”, zegt directeur Edwin Lokkerbol van de branchevereniging voor baggeraars. „Alleen al Rijkswaterstaat heeft 200 miljoen euro aan werk uitgesteld. Wij schatten dat er in totaal nu zo’n 800 miljoen euro aan bouw- en baggerwerk is uitgesteld, alleen al door PFAS. Dat is dus zonder de stikstofproblematiek gerekend.” Met grond met meer dan 3 microgram PFAS per kilo mag helemaal niks.

Dinsdag kondigde staatssecretaris Stientje van Veldhoven (Infrastructuur & Milieu, D66) af dat ze uiterlijk 1 december met nieuwe, ruimere normen komt.

Bedrijven zijn zelf verantwoordelijk voor het meten van de grond, maar vervelend is dat de wachttijd bij de laboratoria is opgelopen tot een paar weken. En bij overheidsinstanties heerst grote verwarring. Directeur De Boer van het Friese grondverzetbedrijf: „Ik haal zand uit een zandput die op de grens van Groningen en Friesland ligt. Aan de Friese kant hoef ik het zand niet te keuren. Maar haal ik het er aan de Groningse kant uit, dan moet dat wel. Die omgevingsdienst interpreteert de regels anders.”

Gronddepots liggen vol

Derko van der Molen van bagger- en waterwerkbedrijf BWO uit Oosterwolde vertelt dat bij hem net twee projecten zijn uitgesteld, het uitbaggeren van twee watergangen. Het is compleet onduidelijk wat hij met het uitgebaggerde spul moet doen. „Ik mag het niet meer in putten of meren storten. Grondbanken willen het bermmaaisel wat je opdiept niet meer hebben. Gronddepots liggen vol en het is zéér, zéér kostbaar om grond naar de grondbank te brengen.”

Het ministerie moet met een werkbare norm komen, vindt Dirkjan Reijersen van Buuren, directeur van grondhandelaar Grondbalans. Doorgaans gaat 90 procent van de grond die zijn bedrijf krijgt aangeboden meteen naar nieuwe projecten, de rest wordt verhandeld via de grondbanken van het bedrijf. Maar dat systeem loopt nu vast. De depots liggen zo vol, dat Van Buuren soms nee moet verkopen, vertelt hij. Ongeanalyseerde grond neemt hij wel mondjesmaat aan, maar alleen voor heel veel geld. „Straks blijkt de grond boven 3 microgram per kilo uit te komen en kunnen we er helemaal niks meer iets mee.”

Wat de staatssecretaris moet doen, zegt Van Buuren, is met een voorlopige norm komen die wél werkbaar is. „Dan moet ze gaan onderzoeken wat echt nodig is.”