Arndís Hrönn Egilsdóttir als volhardende veehoudster met een missie in ‘Mjólk’.

‘Sproeien met melk is haar wraak op het patriarchaat’

Interview Grímur Hákonarson Protest van boeren maakt grote indruk, dat bleek in Nederland afgelopen maand. Ondanks dat het in ‘Mjólk’ gebeurt door één getergde boerin in een melkwagen en niet door honderden tractoren, zoals in Den Haag.

Vermomd als een tragikomedie in sociaal-realistische stijl, vertelt de IJslandse regisseur Grímur Hákonarson een waargebeurd verhaal over een boerin die het opneemt tegen de macht van een corrupte zuivelcoöperatie. Het verzet van boeren maakt indruk, dat bleek in Nederland afgelopen maand. Ondanks dat het in deze film gaat om één te lang getergde veehoudster in een melkwagen en niet om honderden boeren in tractoren die samen hun ongenoegen uiten. „Dit is mijn meest politieke én mijn meest symbolische film tot nu toe”, zei Hákonarson na de première van Mjólk op het filmfestival van Toronto.

Zelf noemt de regisseur zijn film consequent The County, niet alleen de internationale titel van de film, maar ook een verwijzing naar het gebied waar het verhaal zich afspeelt, in het noordwesten van IJsland rondom de plaats Skagafjörður. De macht van de boerencoöperaties is daar groter dan waar ook, legt hij uit, „bijna een staat in een staat. Er is bijna geen winkel die niet van de Coöp afhankelijk is.”

De meeste mensen zullen bij een coöperatie aan een tegenwicht tegen het kapitalisme denken en niet aan een soort maffia?

„IJsland is een speciaal geval. Een van onze oudste boerencoöperaties stamt uit eind negentiende eeuw, allemaal heel idealistisch en sociaal, maar door noodgedwongen fusies werd de zuivelcoöperatie op een gegeven moment een van de grootste bedrijven van het land, met 90 procent van de melkproductie in handen. Door de grootte van de Coöp kwamen de boeren steeds verder van het bestuur te staan. Het werd een beetje zoals in de Sovjet-Unie. Van een socialistisch ideaal naar een bureaucratische praktijk, naar een systeem tot zelfverrijking.” In de streek rondom Skagafjörður is de macht van de Coöp ongebroken, vervolgt de regisseur. „Ik wilde er eerst een documentaire over maken, dus heb uitgebreid research gedaan en een tijdje in die streek gewoond, maar niemand durfde er voor de camera over te praten. Dus toen werd het fictie. Ik moest mijn verhaal vertellen, want ik geloof zelf echt meer in de verdeling van macht. De film heeft dan ook een enorme impact. Hij heeft mensen wakker geschud en allerlei discussies op gang gebracht.”

Arndís Hrönn Egilsdóttir als volhardende veehoudster met een missie in ‘Mjólk’.

Na uw succesvolle tragikomedie ‘Rams’, over de strijd tussen twee schapenhoudende broers temidden van de mond-en-klauwzeer-epidemie, is dit uw eerste film met een vrouwelijke hoofdpersoon en een feministische insteek?

„Inga is gebaseerd op een boerin die ik persoonlijk ken. Zij heeft een kleine revolutie teweeggebracht door zonder echtgenoot een boerenbedrijf te runnen. Dat is nog steeds een enorme uitzondering in het door mannen gedomineerde boerenbedrijf in IJsland.”

Lees hier de recensie van ‘Mjólk’

Mjólk is volgens Hákonarson veel politieker en socialer en meer gericht op de verhoudingen in de maatschappij en de gemeenschap dan Rams. Die ging meer over de relatie tussen twee broers onderling en familieconflicten. „Ik heb twee verhalen willen vertellen. Allereerst dat van Inga die haar man verliest, door een rouwproces gaat en zelfstandig in haar eigen kracht komt te staan. En ten tweede hoe zij doordat er geen echtgenoot meer is die alle zaakjes oplost erachter komt hoe ouderwets en ronduit vrouwvijandig die hele boerenindustrie in elkaar steekt. Ze wordt eenvoudig niet serieus genomen omdat ze een vrouw is. Dus als ze op een gegeven moment echt tot het uiterste is getart, en met haar melkwagen het kantoor van de Coöp ondersproeit, dan is dat ook haar wraak op het patriarchaat.”

Dat brengt ons misschien wel op een derde, meer symbolische laag van de film…

„Ja, de film heeft een heel feministische toon. Het gaat over melk. Over middelen om de vruchtbaarheid van land en dier te vergroten. Niet voor niets beginnen we met een scène waarin een kalf wordt geboren. Inga moet ook een nieuwe start maken. Die scène met die melk… sommige mannen zagen er sperma in, in de agressiviteit van de aanval… Maar Inga is nu eenmaal een vrouw, dus het lijkt me logischer om het symbool vrouwelijk te interpreteren.”