Nederland krijgt Brexit-rekening | Kabinet geeft bouwers nu al wat ze willen

De Haagse Stemming Met Mark Rutte, Stientje van Veldhoven en Ronald van Raak. Ook elke ochtend De Haagse Stemming in je inbox? Schrijf je in!
De Haagse Stemming

De Nederlandse afdracht aan Europa gaat volgens de Duitsers met 75 procent stijgen. Het kabinet komt nog voor de protesten van de bouwwereld tegemoet aan de eisen. En nieuw leven in het referendum.

BREXIT-REKENING: Terwijl de Brexit zich traag naar het einde sleept, is in Brussel de ruzie al begonnen over wie voor de kosten moet opdraaien. De Britse bijdrage van 12 miljard euro aan de EU-begroting valt straks immers weg en dat zal moeten worden opgevangen. Bovendien: de begroting loopt op zijn einde en er zijn sowieso plannen om die meer dan normaal te verhogen. Duitsland liet uitrekenen hoe de rekening verdeeld moet worden. Die berekeningen zijn gelekt, en wat blijkt: de bijdrage van Nederland zou fors omhoog moeten, met 4 miljard - dat is een stijging van 75 procent van de huidige bijdrage. De Duitse afdracht zou zelfs meer dan verdubbelen. Ook in Duitsland leidt dat tot verzet, ongetwijfeld tot vreugde van de zuinige Mark Rutte. Hij trekt in Brussel op met een groep die The Frugal Five wordt genoemd: naast Nederland en Duitsland horen Denemarken, Oostenrijk en Zweden bij die groep. Zij staan tegenover onder andere de Franse president Emmanuel Macron, die de begroting juist wil verhogen. Een compromis wordt niet verwacht voor voorjaar 2020.

STRENGE NORMEN: Woensdag moet het Malieveld als weer vol staan met zware voertuigen - hijskranen en betonwagens deze keer. De bouwwereld komt protesteren tegen de in haar ogen veel te lage normen voor nauwelijks afbreekbare synthetische stoffen, ook wel PFAS genoemd, in de grond. Het kabinet komt nog voor de demonstratie min of meer tegemoet aan die eisen: staatssecretaris Stientje van Veldhoven (Milieu, D66) laat het RIVM nu kijken of de strenge normen kunnen worden verruimd. Die nieuwe normen moeten dan per 1 december van kracht worden. Kan dat dan zomaar? Probleem is dat we heel weinig van de stoffen weten, vertelt Annemarie van Wezel, hoogleraar Environmental Ecology aan de Universiteit van Amsterdam. De norm die nu is gekozen, is bewust heel laag gehouden onder het mom better safe than sorry. Haar oplossing: laten we het geld dat een bouwstop had gekost, besteden aan het bestrijden van de PFAS.

SPOREN VAN PROTESTEN: Honderden trekkers trokken bij de twee boerenprotesten in Den Haag van afgelopen maand diepe sporen in de grond van het Malieveld. Het grasveld was flink beschadigd, zo klaagde Staatsbosbeheer. De boeren willen de schade zelf herstellen, en dat gaat ook gebeuren. Staatsbosbeheer had zelf al de grootste kuilen dichtgegooid, nu wordt het veld opnieuw ingezaaid. Er worden ook paaltjes die door de trekkers zijn omgereden teruggeplaatst. De kosten: in totaal 9.000 euro. Die worden betaald door Agractie, de organisator van het eerste protest, en twee brancheverenigingen. Komend voorjaar moeten de herstelwerkzaamheden gaan beginnen.

TECHNOLOGISCHE SURVEILLANCESTAAT: Het werd in een praktisch lege Kamer als hamerstuk goedgekeurd: SyRI, het opsporingssysteem voor uitkeringsfraude. In SyRI worden data uit verschillende bronnen aan elkaar gekoppeld om op basis daarvan risicoprofielen op te stellen van mogelijke fraudeurs. Maar inmiddels is SyRI omstreden. De rapporteur van de Verenigde Naties stelt dat systemen als SyRI de “technologische surveillancestaat” mogelijk maakt waar fundamentele rechten worden ondermijnd. De gemeente Rotterdam wilde bijstandsfraude opsporen met het systeem, maar de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb trok de stekker uit dat plan – het is een “moloch van een bureaucratisch ding”, aldus Aboutaleb. En nu is er dus de rechtszaak, aangespannen door burgerrechtenorganisaties. Juristen stellen dat zij een goede zaak hebben – het zou zomaar kunnen dat de rechter een streep door SyRI zet. Dat zou een bom leggen onder andere systemen waarin ook data aan elkaar wordt gekoppeld – zoals het wetsvoorstel dat nu bij de Raad van State ligt, waar ook data van private bedrijven zoals banken worden gebruikt. Dat lijkt geen grote klap voor de fraudebestrijding: afgelopen zomer meldde de Volkskrant dat het SyRI nog geen enkele fraudeur heeft opgespoord.

ULTIMUM REFERENDUM: Nieuw momentum voor het referendum, nu de Raad van State geen bezwaren heeft tegen een bindend correctief referendum. Volgens de Raad van State is zo’n bindend correctief referendum anders dan het raadgevende referendum dat we eerder in Nederland hadden. Daarvan kon de uitkomst zonder problemen aan de kant worden geschoven en daar was eigenlijk niemand enthousiast over. Volgens de Raad van State past een bindend correctief referendum beter bij Nederland, zolang het een ‘ultimum remedium’ is.  De initiatiefwet van Ronald van Raak wordt vandaag bij het begrotingsdebat van Binnenlandse Zaken besproken. Overigens is minister Kajsa Ollongren daar niet bij – zij zit al ruim een maand thuis na een operatie aan de bijholtes. Ze werkt daarom nog altijd vanuit huis, en dus doet staatssecretaris Raymond Knops het debat.

GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG: De club die waarden op het gebied van democratie en rechtstaat moet promoten, blijkt dat intern niet te kunnen. Het gaat om ProDemos, dat onder meer rondleidingen op en rond het Binnenhof voor scholieren organiseert. Een leidinggevende gebruikte cocaïne en er was sprake van seksueel grensoverschrijdend gedrag tegenover jonge medewerkers. Maar de directie greep maandenlang niet in, ondanks meldingen. Pas dit voorjaar wordt de medewerker op non-actief gesteld. Volgens een commissie onder leiding van Tjibbe Joustra werkte niets naar behoren. Zowel het bestuur als de raad van toezicht lieten het afweten. Bij het onderzoek dat na de kwestie volgt, is de directeur van ProDemos te nauw betrokken – hij vreesde voor negatieve pers en dat ging ten koste van de “onafhankelijke oordeelsvorming”. Minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken) wil opheldering van Ed Nijpels, voorzitter van de raad van toezicht. Hij moet met een “integraal verbeterplan” komen.

QUOTE VAN DE DAG

Altijd als een politicus wordt betrapt omdat hij een nevenfunctie of gift is ‘vergeten’, heeft dat ook een geruststellend effect. Je blijft achter met het idee dat het een uitzondering was: dat we van de meeste politici een compleet beeld hebben. Openheid als vanzelfsprekendheid. Het ongemakkelijke is alleen: daar klopt niets van.

NRC-columnist Tom-Jan Meeus over de geveinsde openheid in Den Haag: we weten bijna niets van onze politici.