De Iraakse minister van Buitenlandse Zaken Ali Alhakim.Foto AHMED JALIL

Irak: we hebben geen geld en geen rechters om Europese IS-strijders te berechten

IS-strijders Irak ziet niets in het plan van Nederland om Europese IS-strijders in Irak te berechten. ‘Onze wet staat het niet toe’, zegt de Iraakse minister van Buitenlandse Zaken Alhakim.

De Iraakse regering is niet bereid om Europese IS-strijders die nu worden vastgehouden in Syrië, in Irak te berechten en vast te zetten, zoals minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) graag wil. In een gesprek met NRC, op de ambassade van Irak in Den Haag, zegt de Iraakse minister van Buitenlandse Zaken Ali Alhakim dat Irak alleen de ‘eigen’ Iraakse IS-strijders zal terugnemen en berechten. „Wij nemen de verantwoordelijkheid voor onze burgers, hun vrouwen en kinderen.”

Volgens Alhakim moeten de Europese landen, en dus ook Nederland, hetzelfde doen voor hún mensen. „Dat is wat wij deze landen adviseren.”

Zijn Nederlandse collega Blok kwam eind september bij de VN in New York met het idee om ook buitenlandse IS-strijders in Irak te berechten. Alkahim zegt dat er geen sprake is van een plan, alleen van „discussie”. Maar dat de Europese landen al wel met „voorwaarden” zijn gekomen: „Dat er geen doodstraf mag worden uitgesproken over deze IS-strijders. Ze zeiden: ‘Jullie berechten ze daar en houden ze in jullie gevangenissen.’”

De Iraakse minister zegt dat hij in New York, op een bijeenkomst achter gesloten deuren met twintig landen en de VN, meteen heeft gezegd dat Irak zich alleen verantwoordelijk voelt voor eigen burgers en dat dat voor andere landen ook zou moeten gelden. Daarna is er nog twee keer een telefonische vergadering geweest met zeven Europese landen, waaronder Nederland. EU-landen en Irak komen op 14 november opnieuw bij elkaar in de VS, deze keer in Washington.

Iraakse wet

Alhakim is twee dagen in Den Haag voor gesprekken met premier Mark Rutte (VVD), Stef Blok, en ook met minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel, D66) – over de relatie van Nederland met Irak. Volgens de Iraakse minister staat de wet in zijn land niet toe dat buitenlanders worden berecht voor misdaden die buiten Irak zijn gepleegd. Als Europese IS-strijders worden verdacht van misdaden in Irak zelf, of als ze anderen hebben aangezet tot misdaden in Irak, kunnen ze wel in Irak worden berecht. Maar of Irak ooit bereid zal zijn om de wet aan te passen die de doodstraf regelt? Voor Blok was dat een harde eis. Alhakim zegt: „Absoluut niet.”

Lees ook dit interview met VS-ambassadeur Pete Hoekstra: ‘Het ophalen van Syriëgangers is de enige realistische optie’

Afgelopen weekend zei VVD’er Jeanine Hennis, die als speciale VN-vertegenwoordiger in Irak de regering in Bagdad adviseert, dat Irak berechting van buitenlandse IS-strijders er niet óók nog bij kan hebben.

„Zo is het precies”, zegt Alhakim. „We zijn al overladen met casussen van terroristen. En kijk alleen al naar het kamp Al-Hol in Syrië waar 70.000 IS-strijders vastzitten. We weten dat 30.000 van hen Irakees zijn. En dan zouden we die andere 40.000 erbij krijgen? Er is ook nog een kleiner kamp met twaalf- tot vijftienduizend IS-strijders en nog een met 25.000 strijders van al-Nusra. Denk daar eens over na. Voor een land als Irak. We hebben niet genoeg budget, niet genoeg rechters. We moeten bewijs vinden en elke zaak zal twee tot drie jaar duren. Het is niet in een half uurtje klaar.”

Alhakim zegt dat de Europese landen nog niet hebben voorgesteld om Irak te helpen met geld en ondersteuning. „Op dat punt zijn we niet aangekomen.” En als ze dat gaan doen? „We zullen zien. We hebben te weinig rechters. En te weinig gevangenissen, wij zitten er nu al mee waar we Iraakse IS-strijders moeten onderbrengen.” Maar belangrijker nog: „Onze rechtsmacht staat het niet toe.”

Andere mogelijkheden

Of er nog een ándere mogelijkheid is dan berechting in de Europese landen zelf? „De Syrische regering heeft gezegd dat ze buitenlandse IS-strijders wil berechten, Turkije ook. Dus jullie moeten gaan onderhandelen met Damascus en Ankara.”

Of hij dat ook tegen zijn collega Blok heeft gezegd, met wie hij op maandag in Den Haag een gesprek had? „Ja, in de avond. Aan het eind. Maar dat was geen advies. Ik informeerde hem alleen over de mogelijkheid.”

De Iraakse weigering lijkt een forse tegenslag te zijn voor Blok, die al maanden werkt aan het idee van berechting van Europese IS’ers in Irak. Eerder al noemde de Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra het terugnemen van de ‘eigen’ IS-strijders de „enige realistische optie”. Dat Irak en de Europese landen over twee weken toch verder praten, is volgens minister Alhakim omdat de berechting „een wereldwijd probleem” is dat vraagt om een „wereldwijde oplossing”.

Een VN-hof ligt niet voor de hand, Rusland en de VS zijn daartegen. Maar wat voor oplossing dan wel? „Misschien een tribunaal in Den Haag?” zegt Alhakim. En hij glimlacht. „Dat zou toch kunnen? Laten we hen gewoon hier onderbrengen.”