Chirurg snijdt straks in een hologram

Beeldtechnologie De divisie Image Guided Therapy is van groot belang voor de groei van Philips. Door echte en virtuele beelden te combineren, kunnen artsen preciezer gaan opereren.

Mirjam Rubbens demonstreert de ‘imaging machine’ Azurion van Philips , die met behulp van augmented reality rugoperaties vergemakkelijkt voor de chirurg.
Mirjam Rubbens demonstreert de ‘imaging machine’ Azurion van Philips , die met behulp van augmented reality rugoperaties vergemakkelijkt voor de chirurg. Foto John van Hamond

„Chirurgen maken nu meestal een lange incisie”, zegt Mirjam Rubbens, projectmanager van Philips, terwijl ze met haar vinger over de rug van een dummy omlaagglijdt. „Die loopt van hier...” – ze stopt boven de billen van de pop – „tot hier.”

Rubbens staat in een prototype-operatiekamer op de onderzoekscampus van Philips in het Brabantse Best. Het apparaat dat in de ruimte staat is speciaal ontworpen voor operaties waarbij ruggenwervels met schroeven en staafjes worden vastgezet tegen vergroeiingen. Door dit Philipsapparaat kan dat met minimaal snijwerk: artsen kunnen de schroeven in de ruggenwervels plaatsen met twee kleine incisies. Een beeldscherm dat boven de operatietafel hangt, laat artsen de ruggenwervels zien.

Het apparaat is een nieuwe vondst binnen image guided therapy, de tak van beeldtechnieken en beeldgestuurde operaties die steeds belangrijker wordt voor Philips. De divisie presenteerde maandag een groei van meer dan 7 procent vergeleken met het derde kwartaal een jaar eerder.

Image guided therapy kwam vorig jaar uit op een omzet van 2,3 miljard euro (totaal van Philips: ruim 18 miljard). Deze tak wordt financieel minder hard geraakt dan connected care – waar de winst afgelopen kwartaal tegenviel – doordat de productie voornamelijk plaatsvindt in India en Costa Rica.

Philips-topman Frans van Houten noemde image guided therapy maandag „een geweldig sterke pilaar van de toekomst van Philips.” Zijn geloof erin vertaalt zich ook in overnames: Philips kocht afgelopen jaren voor 3,5 miljard euro aan bedrijven in deze sector.

AR bij rugoperaties

Op de onderzoekscampus in Best testen onderzoekers in tientallen prototype-operatiekamers nieuwe technologieën uit. De divisie profiteert van steeds betere software die van verschillende beelden (CT-scans, echografie) één 3D -beeld kan maken. Zo hoeft de arts minder te snijden. Dat scheelt voor de patiënt, en minder ligdagen per operatie is ook goed voor de portemonnee van ziekenhuizen.

Bij de rugoperaties wordt gebruik gemaakt van augmented reality, waarbij de werkelijkheid wordt gecombineerd met een virtuele laag. Boven het operatiebed registreren vier camera’s de handelingen van de arts. Op een scherm boven het bed wordt het beeld daarvan met röntgenbeeld van de ruggenwervel gecombineerd. Daarnaast wordt met planningssoftware een blauwe lijn uitgestippeld die de arts zowel in richting als diepte moet volgen als de schroef de ruggenwervel ingaat.

Het geheim zit hier in tien ronde plakkers op de rug van de patiënt. Die worden tijdens het nemen van de röntgenfoto ook geregistreerd. „Als de patiënt of de tafel beweegt”, zegt Rubbens, terwijl ze de dummy heen en weer duwt, „zorgen de plakkers ervoor dat de computer de ruggenwervel weer op de goede plek zet.”

Het systeem wordt nu in ziekenhuizen in het Duitse Kiel en het Zwitserse Lugano getest op vijftig patiënten, voordat het op de markt komt.

Minder röntgen

„Met de 3D-integratie van beelden worden allerlei nieuwe behandelingen mogelijk”, zegt divisiebaas Bert van Meurs. „Daardoor kunnen we de arts precies laten zien hoe groot een tumor is, of waar een schroef moet komen.”

Van Meurs memoreert hoe hij medio jaren 80 bij Philips begon als onderzoeker. „Toen werd hartkatheterisatie nog gedaan met film. Artsen gingen die zitten bekijken en aan de hand daarvan kozen ze een behandeling. Nu zien ze die beelden realtime tijdens het behandelen.”

Van Meurs zetelt sinds dit jaar in de directie om direct aan Van Houten te kunnen rapporteren. De afgelopen jaren werd de Philips-tak uitgebreid van alleen beeldtechnologie naar operatie-instrumenten, zoals slimme katheters. In het UMC Utrecht is een techniek getest die helpt om katheters door bloedvaten te navigeren.

Door middel van licht dat door kleine glasvezels in de katheter wordt gestuurd, wordt een 3D-beeld gemaakt, als alternatief voor röntgen- en 2D-beelden. „Röntgen blijft toch schadelijke straling: artsen staan met een loodschort aan”, zegt Van Meurs.

Tien Nederlandse ziekenhuizen – waaronder het Isala in Zwolle en de universitaire medische centra in Groningen en Maastricht – maken gebruik van de laatste generatie van Philips’ technologie voor beeldgeleide ingrepen.

De contracten die ziekenhuizen afsluiten met het Eindhovense bedrijf worden steeds lijviger door de verder ontwikkelende techniek. „Sommige ziekenhuizen hebben één kamer nodig voor hart- of beenoperaties”, zegt Van Meurs. „Met andere hebben we contracten voor de komende vijftien jaar, waarbij we vijftien of twintig kamers neerzetten en de technologie up-to-date houden. Dat we nu in het instrumentarium zitten, heeft als voordeel dat we ook contracten kunnen sluiten over hoeveel katheters we er bijvoorbeeld bij leveren.”

Een nadeel van de beeldschermen boven het ziekenhuisbed is vooralsnog dat artsen steeds omhoog moeten kijken vanaf het operatiebed. Philips werkt daarom samen met Microsoft, zodat op termijn met de Hololens 2 (augmented reality-brillen) operaties worden gedaan. „Iedereen ziet dan in de operatiekamer een hologram voor zich zweven: bijvoorbeeld de aorta van de patiënt”, zegt Van Meurs. „Dat wordt nu alleen nog in ons lab gedaan. Het is een laag óver de werkelijkheid heen, dus de arts kan nog steeds de rest van de operatiekamer zien.”

Daar waar de divisie zich lang vooral richtte op bloedvaten en hart, wordt onderzocht hoe beeldgestuurde technieken de rest van het lichaam bereiken. „We kunnen patiënten met een beroerte helpen door de kleinste vaten in het hoofd te bereiken met katheters”, zegt Van Houten, „en patiënten met leverkanker behandelen doordat we in de lever bloedvaten naar de tumor afsnijden. Er is zóveel mogelijk met deze technologie.”