Britten gaan begin december stemmen

Debat Lagerhuis Labourleider Corbyn is dinsdag akkoord gegaan met het voorstel van premier Johnson voor verkiezingen in december. Voor beiden is het een gok, in de hoop de impasse te doorbreken.

Premier Boris Johnson dinsdagmorgen, vanuit 10 Downing Street op weg naar het parlementsdebat over verkiezingen in december.
Premier Boris Johnson dinsdagmorgen, vanuit 10 Downing Street op weg naar het parlementsdebat over verkiezingen in december. Foto WILL OLIVER/EPA

Tijdens de derde periode van uitstel van de Brexit zal de derde Britse premier die worstelt met de gevolgen van het referendum in 2016 voor de tweede keer sinds die volksraadpleging de zaak proberen te beslechten via vervroegde verkiezingen. Dat is het gevolg van de ontwikkelingen in het Lagerhuis. Dinsdagochtend maakte oppositieleider Jeremy Corbyn (Labour) bekend dat hij zich achter het voorstel van premier Boris Johnson schaart om in de tweede week van december naar de stembus te gaan.

’s Middags ving het Lagerhuis aan met de behandeling van het wetsvoorstel dat de stembusgang mogelijk maakt. Johnson heeft een meerderheid in het Lagerhuis en heeft steun van het Hogerhuis nodig om de verkiezingen mogelijk te maken. Verwacht wordt dat Lagerhuisleden het wetsvoorstel zullen proberen aan te passen om zo de stembusgang naar hun hand te zetten.

Zo zullen Lagerhuisleden van Labour erop aandringen dat de 3,4 miljoen EU-burgers in het VK stemgerechtigd zijn. Ook ligt er een voorstel om de kiesgerechtigde leeftijd te verlagen van 18 naar 16 jaar, wat gunstig zou zijn voor Labour. Mocht dinsdagavond blijken dat er een meerderheid in het Lagerhuis bestaat voor deze voorstellen, dan kan de regering van Johnson besluiten het voorstel om verkiezingen te organiseren, voorlopig in te trekken.

Strategie Conservatieven

Uiteindelijk is het debat weinig meer dan een forum voor de inleidende beschietingen van een hevige verkiezingscampagne. Voor Johnson is er slechts één uitkomst die telt: via een stembusgang een meerderheid in het Lagerhuis regelen, zodat hij eindelijk het cijfermatige overwicht en het politieke gezag krijgt om de Brexit door te drukken.

Johnson en de Conservatieven zullen er in de campagne voor moeten zorgen dat zij niet gezien worden als de schuldigen voor uitstel van de Brexit. Toen oud-premier Theresa May eind maart de exit-datum moest opschorten, zakten de Tories weg in de peilingen. Johnson zal de komende weken keer op keer met zijn eigen woorden geconfronteerd worden. Hij beloofde sinds de leiderschapsstrijd bij de Conservatieven in juli dat 31 oktober heilig was als vertrekdatum. Om te voorkomen dat kiezers overstapten naar de Brexit Party van Nigel Farage, toonden de Tories zich van hun fermste kant: geloof ons, wij regelen de Brexit op tijd. Zij zullen nu moeten beweren dat de verdere vertraging de schuld is van Labour, van de EU, van alles en iedereen behalve henzelf. De campagne zal als gevolg bikkelhard zijn.

Strategie Labour

Labour zal in de campagne wijzen op de politieke instabiliteit de afgelopen drie jaar sinds het referendum. Corbyn zal opnieuw proberen zowel Remain- als Leave-stemmers aan zich te binden, door de Brexit als idee niet af te schrijven, maar wel bij winst een nieuw referendum over goedkeuring van een uittredingsakkoord te regelen. Corbyn zal, net zoals in de campagne van 2017, proberen om de Brexit niet als onderwerp te laten domineren, maar zijn pijlen te richten op het bezuinigingsbeleid van de Conservatieven van het afgelopen decennium.

Terwijl de Tories de afgelopen jaren worstelden met de loden last die regeringsverantwoordelijkheid voor de Brexit was, bleek Labour beter in staat nieuwe ideeën te vormen over andere beleidsthema's. Onderwijs, schaarste op de woningmarkt, investeringen in de zorg, een Green New Deal voor verduurzaming van de Britse economie, zijn voor Labour onderwerpen die een grotere aantrekkingskracht hebben.

Het probleem voor Labour is dat de standpunten van de partij meer in trek zijn bij kiezers dan hun partijleider. Corbyn staat steevast ver achter op Johnson in peilingen waar gevraagd wordt wie de geschiktste premier is. Mede door die voorsprong gelooft Johnson dat verkiezingen de uitweg zijn: om de Brexit te regelen, om jaren aan de macht te blijven.

Weerbarstige realiteit

Twee jaar geleden kwam toenmalig premier May na een wandelvakantie in Wales tot dezelfde conclusie. Ze rekende op een monsterzege, om zo via representatieve democratie de impasse die het gevolg was van het referendum, een uiting van rechtstreekse democratie, te doorbreken. De realiteit was weerbarstiger.

Zij kon alleen aanblijven met gedoogsteun van de Noord-Ierse unionisten, die voorkwamen dat May een Brexitdeal sloot die zowel in Brussel als in het Lagerhuis op steun kon rekenen. Ook deze keer zou niemand verbaasd zijn als kiezers, net als in 2010 en 2017, geen enkele partij een meerderheid gunnen. Hoe dichterbij de Europese uitgang komt, hoe meer het Britse politieke landschap continentale trekjes vertoont.

De Liberal Democrats staan er in de peilingen goed voor, net als de Schotse nationalisten, die bij winst deelname aan een regeringscoalitie afhankelijk maken van een nieuw Schots onafhankelijksheidsreferendum. Net zoals May niet kon bevroeden dat een stembusgang uiteindelijk het begin van het einde van haar premierschap bleek, zo kunnen Johnson en Corbyn evenmin weten wat de gevolgen zijn. Ze weten alleen dat ze nu vast zitten en zijn daarom bereid de gok te wagen.