Als slachtoffer en dader praten over misbruik

Zap In de documentaire ‘Niks aan de hand’ praten slachtoffer en dader dertig jaar later over seksueel misbruik. „Ik ben in zijn trucjes getuind.”

Miranda (links) in gesprek met de man die haar tien jaar misbruikte in 'Niks aan de hand'.
Miranda (links) in gesprek met de man die haar tien jaar misbruikte in 'Niks aan de hand'. Foto BNN-VARA

‘Hoe kwam je op het idee eigenlijk”, is de eerste vraag van Miranda. Het is de opening van een gesprek waar een buitenstaander zich amper iets bij kan voorstellen: dat tussen een slachtoffer van seksueel misbruik en de dader, dertig jaar na dato. Nu ja, dertig jaar nadat het eindigde, veertig jaar nadat het begon.

Het gesprek tussen Miranda en haar tien jaar oudere neef vormt het hart van Niks aan de hand, de documentaire van Heleen Minderaa die maandag door BNNVARA werd uitgezonden. Slachtoffer en dader hebben contact gehouden, ze hebben het samen aan hun familie verteld, hij heeft haar therapie betaald. Maar talloze sessies waren niet voldoende; Miranda (47) bleef worstelen met vragen die alleen de dader kon beantwoorden.

Vóór de confrontatie vertelt Miranda met heldere stem hoe ze vanaf haar vierde werd misbruikt door haar neef. Thuis bij het oppassen, later in een onderaardse hut in het bos. Ze laat de tekeningen zien die ze er later in therapiesessies over heeft gemaakt. Vanaf haar zevende was ze bang om zwanger te raken, keek ze met schrik naar haar buik onder het douchen.

Lees ook: ‘Hij zei altijd dat hij het deed omdat hij van me hield’ - interview documentairemaker Heleen Minderaa en Miranda (NRC, 28/10/19)

Dat verhaal wordt doorsneden met amateurbeelden uit Miranda’s kindertijd en geluidsopnamen van vrouwen (haar schooljuf, haar moeder) die uitleggen hoe zij niet zagen wat er met het meisje gebeurde. Daar deed Miranda dan ook erg haar best voor. In beeld verschijnt een schoolrapport waarop bij drie vakken onder het kopje ‘gedrag in de klas’ het woord ‘aangepast’ staat. „Niks aan de hand was een heel gedoe, om te managen”, zegt ze nu.

Het volgen van het gesprek zelf heeft ondanks een sobere enscenering iets voyeuristisch – wat hebben wij hier eigenlijk mee te maken. Miranda oogt beheerst en geconcentreerd. De dader heeft zijn armen strak over elkaar gevouwen, van zijn gezicht komt alleen het onderste deel in beeld.

‘Ontstaansgeschiedenis’

Hoe dan ook zit je op het puntje van je stoel als de neef begint te antwoorden op die eerste vraag. Hij formuleert in de lijdende vorm: „De ontstaansgeschiedenis tussen jou en mij is ook eigenlijk op een spelende manier gebeurd.” Hij zegt ook: „De momenten waarop wij samen waren in die periode werd je samen in één bed gestopt, werd je samen in een slaapkamer gestopt.”

Een belangrijk deel van die ‘ontstaansgeschiedenis’ schuilt in het misbruik waarvan de neef vanaf zijn elfde het slachtoffer was, door een bijlesleraar. „Ik kan me van alles herinneren van wat er met mij is gebeurd, maar van met jou: niks. Dat vind ik wel bizar.” Als hij vertelt over wat hem is overkomen, praat hij tegelijk over wat hij heeft gedaan: „Ik ben in zijn trucjes getuind. Als je zo jong bent, kun je niet zeggen: ik sta open voor een seksuele handeling.”

Bekend is dat slachtoffers van misbruik een grotere kans hebben om zelf dader te worden, maar het schokkende is dat uit het gesprek blijkt hoe de twee misbruiken in de tijd overlapten: jarenlang was de neef de ene dag slachtoffer, de andere dag dader. Er zijn ook vragen die Miranda niet stelt, zoals die of hij ook anderen heeft misbruikt. Eerlijk is de neef over de ‘kick’ die de geslaagde geheimhouding hem gaf.

De woorden straf en vergeving worden vermeden in Niks aan de hand. Miranda heeft nooit aangifte gedaan. „Ik beschouw vandaag als de aangifte” zegt de neef. Miranda bedankt hem voor zijn dapperheid. Het gesprek eindigt met net niet ingehouden tranen van beiden. Dan lijken Miranda en de neef weer even met zijn tweeën te zijn, wat iets onheilspellends heeft. Ze zitten vlak tegenover elkaar, maar niemand maakt aanstalten om de ander aan te raken.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.