Piloot worden? Dat lukt niet zonder rijke ouders

Pilotenopleiding Aan piloten is weer een tekort. Maar banken herinneren zich de werkloze piloten nog en financieren de opleiding niet.

Illustratie Studio NRC

Met twee ton studieschuld vakkenvullen in de plaatselijke supermarkt. Nog maar een paar jaar geleden verschenen ze in het nieuws: jonge piloten die met geen mogelijkheid aan werk kwamen. Nu is de crisis voorbij en zijn die werkloze piloten ineens nergens meer te bekennen.

Het tekort aan piloten wordt wereldwijd gevoeld. De Amerikaanse luchtvaartmaatschappij United heeft er in de komende tien jaar tienduizend nodig. Ook KLM zegt de afgelopen jaren meer piloten te hebben aangenomen en op het moment geen wachtlijst te hebben van afgestudeerde piloten aan de KLS – haar luchtvaartschool in Eelde, ook wel bekend als de KLM Flight Academy. Begin dit jaar berichtte het Haarlems Dagblad dat KLM dit jaar vierhonderd nieuwe piloten nodig heeft. Het bedrijf wil zelf geen aantallen noemen.

Luchtvaartmaatschappijen hebben moeite om goede kandidaten voor hun vacatures te vinden. De torenhoge kosten voor een vliegopleiding schrikken aspirant-piloten af, zeker nu de banken terughoudend zijn met de financiering. Zo lang is het nog niet geleden dat de gediplomeerden van de vliegersopleiding afkwamen zonder uitzicht op een goedbetaalde baan.

Wie een Nederlandse vliegopleiding wil doen, kan terecht bij de KLS, vliegschool European Pilot Selection and Training (EPST), de AIS Flight Academy of een nieuwe, kleinere opleiding van Transavia. Als je dat kunt betalen, althans. Want zo’n opleiding kost al snel 100.000 euro. Alleen die van Transavia is met ongeveer 60.000 euro goedkoper. Ze leidt bovendien specifiek op voor een bepaald toestel. Na de andere opleidingen moet je nog een aanvullend brevet halen (en betalen) voor het toestel waarin je gaat vliegen.

Financiële waarborg

Voorheen konden aanstaande studenten zonder veel problemen een lening afsluiten voor hun opleiding. Tót er plots zo’n duizend piloten werkloos en met een torenhoge schuld achterbleven. Rogier Hoogerdijk werkte in die tijd bij ABN Amro, en maakte mee hoe de bank in 2016 stopte met het verstrekken van leningen voor pilotenopleidingen. Daarna begon hij samen met een compagnon adviesbureau Flight Finance, dat studenten die zijn aangenomen bij een vliegschool helpt hun financiering rond te krijgen.

Studenten mogen tegenwoordig niet meer zelf een lening afsluiten, zegt Hoogerdijk. „Als jij studeert, en dus geen inkomen hebt, mag je geen persoonlijke lening afsluiten.” Alleen KLS’ers kunnen nog wel bij ABN Amro lenen, omdat KLM een financiële waarborg afgeeft. Mocht een ex-student niet bij KLM of een vergelijkbare luchtvaartmaatschappij aan de slag kunnen, dan lost KLM de schuld in, legt een KLM-woordvoerder uit.

Door de hoge kosten voor pilotenopleidingen komen de meeste studenten die Hoogerdijk spreekt uit vermogende gezinnen. Hoogerdijk: „Als jouw ouders geen vermogen hebben, heb je alleen een kans bij de KLS. Maar daar meldt iederéén zich om die reden aan, terwijl de plekken beperkt zijn.” De financiering voor een vliegopleiding rondkrijgen betekent in de meeste gevallen dus dat de ouders van studenten een lening moeten afsluiten.

Golfmaatschappij Emirates werft cabinepersoneel in de hele wereld. Lees ook: Dromen van vliegen voor Emirates

Wat het ook niet makkelijk maakt, is dat nog steeds het beeld bestaat van ‘opleiding tot werkloosheid’. Fredrik van Winkel studeerde in 2012 af aan vliegschool CAE – nu niet meer actief in Nederland – toen de crisis op een dieptepunt was. Pas na twee jaar kon hij aan de slag als freelance piloot bij Ryanair. De tijd sinds zijn afstuderen overbrugde hij met bijbaantjes in de horeca en als chauffeur, en hij werkte in een distributiecentrum. „Ik leende in die tijd ruim een halve ton extra, bovenop de lening voor de opleiding”, zegt Van Winkel.

Dat geld was bestemd voor zijn levensonderhoud en, niet onbelangrijk, om zijn rente te kunnen betalen. „Op het hoogtepunt betaalde ik 6 procent rente, 9.000 euro per jaar.”

Vaste baan

Inmiddels heeft van Winkel een vaste baan als second officer – de rang onder die van co-piloot – in de cockpit bij KLM. Maar niet iedereen in zijn klas had dat geluk. Hij weet dat een klasgenoot er zes jaar over deed om een baan als piloot te bemachtigen, anderen is dat nog steeds niet gelukt.

Vliegscholen hebben het imago dat ze opleiden tot werkloosheid de afgelopen jaren deels over zichzelf afgeroepen, vindt Eric Duijkers, directeur van vliegschool EPST. „Iemand met een rijbewijs is niet meteen een Max Verstappen.” Vliegscholen moeten daarom al aan de poort vaststellen of iemand functioneert in een cockpit, vindt hij.

In het verleden zijn er vliegscholen geweest die niet zo streng waren in hun selectie, omdat zij zoveel mogelijk mensen wilden opleiden, zegt Duijkers. EPST neemt op dit moment ongeveer 15 tot 20 procent van de mensen aan die solliciteren voor de opleiding. Duijkers: „Ik heb verzoeken van drie Nederlandse en drie buitenlandse vliegmaatschappijen liggen. Samen willen ze zestig piloten hebben, maar er komen er per lichting maar dertig bij mij van de opleiding af.”

Duijkers probeert naar eigen zeggen al langere tijd om het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap zover te krijgen geaccrediteerde vliegscholen als onderwijsinstelling te erkennen. Ook de KLS zegt hier met het ministerie over in gesprek te zijn. Duijkers: „Omdat we nu niet worden erkend, mogen studenten niet lenen bij de Dienst Uitvoering Onderwijs.”

Rogier Hoogerdijk heeft weleens meegemaakt dat een aankomend student 40.000 euro bij elkaar wist te harken via investeerders. „Niet alleen familie, maar ook zijn oude werkgever hielp hem. Maar ja, die partijen moeten zoiets wel durven. En het iemand gunnen.”