Roelof van Gelder wint Libris Geschiedenis Prijs 2019

Roelof van Gelder wint met een biografie over een militair in Suriname de Libris Geschiedenis Prijs 2019.

Illustratie uit Stedmans Narrative of a five years’ expedition against the revolted negroes of Surinam in Guiana on the Wild Coast of South America from the years 1772 to 1777

Collectie Stichting Nationaal Museum van Wereldculturen

Historicus, oud NRC-redacteur en journalist Roelof van Gelder heeft zondag de Libris Geschiedenis Prijs 2019 gewonnen met zijn boek Dichter in de jungle. John Gabriel Stedman, 1744-1797. Dit maakte juryvoorzitter Sybrand van Haersma Buma bekend tijdens het radioprogramma OVT. De jury omschreef het boek als „meeslepend geschreven en gedocumenteerd. De lezer wordt meegenomen naar een tijd waarin de mensenrechten nog niet bestonden, ofschoon er wel degelijk medemenselijkheid was.” Van Gelder slaagde er volgens de jury bovendien in om dit boek te schrijven zonder moreel oordeel, „daardoor wordt de lezer zelf aan het denken gezet”.

Dichter in de jungle vertelt het verhaal van de Nederlandse Schot Stedman, die in de 18de eeuw als militair naar Suriname ging. Hij ervoer de luxe van de plantersfamilies, maar zag ook hoe onmenselijk er met de tot slaaf gemaakten werd omgaan. Stedman schreef hier zelf in 1796 het boek Narrative of a Five Years’ Expedition against the Revolted Negroes of Surinam over.

Lees ook: Hij gaat op in het luxeleven van de plantersfamilies, maar ziet ook het slavenleed

Zijn boek was door de gruwelijkheden die de tot slaaf gemaakten overkwam niet alleen door de tekst een sturende factor in de discussie over de afschaffing van de slavernij. Ook de illustraties erin bepaalden, en bepalen nog steeds, het beeld van de martelmethodes van de plantagehouders.

Stedman nam het dus op voor de tot slaaf gemaakten, maar was tegelijkertijd een handlanger van het slavernijsysteem, omdat hij als militair in Suriname de Nederlanders meehielp de status quo te handhaven. Van Gelder laat beide kanten in zijn boek zien.

NRC schreef bij het uitkomen van deze biografie: „Van Gelder beschrijft Stedman trefzeker als een kind van zijn tijd. Het harde leven in het leger, de cafés en bordelen, waar grof en vaak zinloos geweld vanzelfsprekend zijn, heeft een wonderlijke keerzijde in Stedmans artistieke aanleg. In zijn tekeningen en geschriften toont hij zich gevoelig voor mooie landschappen en voor klein leed van mensen en dieren. Er vloeit menig traantje.”

Aan de prijs is 20.000 euro verbonden. Van Gelder gaf na het in ontvangst nemen van de prijs aan dit te willen besteden aan het kopen van een 17de-eeuws schilderij.