De CIA wist sinds de zomer dat de IS-leider zich verstopte in Idlib

Klopjacht Het spoor van een Syriër die de kinderen van Al-Baghdadi naar Idlib had gesmokkeld voerde naar diens schuilplaats.

Het door Amerikaanse bommen verwoeste huis in Syrië waar Al-Baghdadi zich zou hebben verscholen.
Het door Amerikaanse bommen verwoeste huis in Syrië waar Al-Baghdadi zich zou hebben verscholen. Foto Omar Haj Kadour/AFP

Aan de dood, zondag, van IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi in een doodlopende tunnel in Syrië ging langdurig en intensief speurwerk vooraf. Een reeks inlichtingendiensten, uiteenlopend van de CIA, de Iraakse inlichtingendienst, tot Syrisch-Koerdische informanten in de noordwestelijke provincie Idlib, probeerde de schuilplaats van ’s werelds meeste gezochte terrorist te lokaliseren.

Het was lange tijd een frustrerende klopjacht voor de Amerikaanse en Iraakse inlichtingendiensten. Want Al-Baghdadi was er zeer bedreven in om onopgemerkt te blijven in het digitale tijdperk. Buiten een handjevol vertrouwelingen wantrouwde hij iedereen. Hij gebruikte vrijwel nooit mobiele telefoons, maar hield strategisch beraad met zijn commandanten in rondrijdende minibusjes vol met groenten om detectie te voorkomen.

Drie vragen over de dood van Abu Bakr Al-Baghdadi

Een doorbraak kwam in februari 2018 toen IS-kopstuk Ismael al-Ethawi werd opgepakt in Turkije, dat hem uitleverde aan Irak. Hij gaf de Irakezen waardevolle informatie over hoe Al-Baghdadi zoveel jaar voortvluchtig had kunnen blijven. Ook gaf hij details over vijf mannen, onder wie hijzelf, die Al-Baghdadi regelmatig bezochten in Syrië en waar ze elkaar ontmoetten, vertelden Iraakse veiligheidsfunctionarissen persbureau Reuters.

In de zomer van dit jaar wisten de Irakezen dat Al-Baghdadi in Idlib zat, waar hij van dorp naar dorp reisde met zijn familie en drie naaste getrouwen. Ze kwamen hem op het spoor dankzij een Syriër die de vrouwen van Al-Baghdadi’s broers via Turkije naar Idlib had gesmokkeld. Hij had ook Al-Baghdadi’s kinderen uit Irak weten te halen. Iraakse officieren kregen de smokkelaar, en een neef van Al-Baghdadi, aan de praat en speelden de informatie over Al-Baghdadi’s verblijfplaatsen door aan de CIA.

De commandant van de Syrisch Democratische Strijdkrachten (SDF), Mazlum Kobani, twitterde dat „vijf maanden” inlichtingenwerk van de CIA en de SDF nodig was om Al-Baghdadi’s schuilplaats te vinden. Ze moesten een netwerk van informanten opbouwen in Idlib. Mazlum was de enige buitenlander die wist wie het doelwit van de actie was, onthulde de Amerikaanse website Foreign Policy.

Schuilplaatsen IS-kopstukken in Syrië

Erdogan wist van niets

In tegenstelling tot de SDF-commandant wist de Turkse regering nergens van. De woordvoerder van president Erdogan beweerde dat „ons leger en onze inlichtingendienst voor en tijdens de operatie tegen Al-Baghdadi coördineerden met hun Amerikaanse tegenhangers”. Maar volgens Newsweek, dat de operatie als eerste meldde, is Turkije pas op de hoogte gesteld toen de helikopters al in de lucht waren, omdat Al-Baghdadi zich vlakbij de Turkse grens schuilhield.

Turkije werd in het verleden beschuldigd van coulance jegens IS, en het lijkt erop dat Washington de Turken nog steeds niet vertrouwt. Het Amerikaanse leger en de SDF voerden zaterdag nóg een operatie uit, in Syrisch gebied dat onder Turkse controle staat. De rechterhand van Al-Baghdadi, Abu al-Hassan al-Muhajir, was het doelwit. Hij zou zijn gedood bij een bombardement in een dorp vlakbij Jarablus. Het Turkse leger viel deze regio in 2016 binnen om IS te verjagen en de oprukkende SDF de pas af te snijden. De vraag is hoe Muhajir zich daar kon schuilhouden en waarom de Turken hem niet hebben gelokaliseerd.

De operatie zou eigenlijk een maand eerder plaatsvinden, maar dat werd geblokkeerd door het Turkse offensief tegen de SDF in Noordoost-Syrië, aldus Mazlum tegen Foreign Policy. Het Turkse leger viel Syrië binnen nadat Trump plots de Amerikaanse troepen terugtrok van de grens, zijn Koerdische bondgenoten in Syrië in de steek liet, en daarmee in feite de operatie tegen Al-Baghdadi op het spel zette.

De operatie begon zondag kort na middernacht, toen acht Amerikaanse helikopters vanaf een basis in Erbil, in het Koerdische noorden van Irak, vertrokken. Aan boord zo’n zestig tot tachtig leden van de Delta Force commando’s, die voorzien waren van geavanceerde apparatuur. Na ruim een uur vliegen, vermoedelijk grotendeels boven Syrisch grondgebied, arriveerden ze bij het gebouw in het dorp Barisha, dichtbij de grens met Turkije.

In een huis daar, dat opvallend genoeg toebehoorde aan een leider van een lokale jihadistische groep die het aan de stok had met IS, verbleef Al-Baghdadi op dat moment met zijn vrouwen en kinderen. Het huis was pas vorig jaar gebouwd boven een tunnelstelsel, dat een mogelijkheid tot ontsnapping bood. Details over de ligging van het huis en de tunnels waren inmiddels echter al bekend bij de CIA.

Toen de helikopters in de buurt van het ommuurde huis kwamen, kwamen ze onder vuur, vermoedelijk van bewakers. Vanuit hun helikopters maakten de Amerikanen snel een einde aan dit verzet. Commando’s verschaften zich toegang tot het erf zonder gebruik te maken van de van boobytraps voorziene ingang.

Identificatie bemoeilijkt

Achtervolgd door met honden uitgeruste Amerikaanse militairen vluchtte de man die ze voor Al-Baghdadi hielden een tunnel in, drie kinderen met zich meesleurend. De tunnel liep echter dood en kort daarop blies de man zichzelf op door een bomgordel tot ontploffing te brengen. Door de explosie stortte de tunnel in, wat de identificatie van de man bemoeilijkte. Na enig graafwerk vonden de commando’s echter het hoofd van de man, dat deels intact was gebleven.

Met draagbare gezichtsherkenningsapparatuur die ze bij zich hadden waren de Amerikanen in staat heel snel vast te stellen dat het inderdaad om de IS-leider ging. Ook deden ze een snelle DNA-test om vast te stellen of DNA-gegevens die ze al hadden uit 2004, toen Al-Baghdadi gevangen zat in Irak, overeen kwamen met die van de opgeblazen man. The Washington Post meldde dat er ook DNA-gegevens waren van een dochter van Al- Baghdadi.

Lees ook dit commentaar: Triomfalisme bij dood van IS-leider is misplaatst en riskant

Het Pentagon, schreef journalist Casey Schwartz in The Daily Beast, heeft de laatste jaren hard gewerkt om apparaten te ontwikkelen waarmee ter plaatse snelle DNA-tests kunnen worden gedaan, juist om zekerheid te krijgen over de identiteit van gezochte terroristen. De commando’s waren uitgerust met zo’n apparaat van ongeveer 50 kilo. Een wattenstaafje met wat speeksel of bloed van de betrokkene kan met het apparaat worden geanalyseerd. Na bediening van enkele knoppen is er in minder dan twee uur uitsluitsel of de DNA-monsters overeenkomen. In dit geval was dit zo. Toch namen de militairen voor de zekerheid ook lichaamsresten van Al-Baghdadi mee voor nader onderzoek.

Na zo’n twee uur vertrokken de Amerikanen. Kort daarna volgde een luchtbombardement op het gebouw om te voorkomen dat de plek een bedevaartsoord voor IS-aanhangers zou worden. Nadat ze veilig waren teruggekeerd op een basis „in een veilig land”, twitterde president Trump dat er iets groots was gebeurd.

De VS gaven de operatie tegen Al-Baghdadi de codenaam Kayla Mueller, naar een hulpverlener uit Arizona die in 2013 door IS in Syrië ontvoerd werd. Tijdens haar gevangenschap zou ze door de IS-leider meerdere keren zijn verkracht. In 2016 kwam ze om bij een bombardement.

Naast Al-Baghdadi en drie kinderen kwamen twee van zijn vrouwen om het leven en nog drie anderen op het erf.

Democratische kopstukken in het Congres waren van tevoren niet op de hoogte van de aanval, terwijl het bij zaken van oorlog en vrede gebruikelijk is dat leiders van beide partijen ingelicht worden. Trump: „We wilden ze gisternacht inlichten, maar hebben besloten dat niet te doen omdat in Washington alles lekt.”

‘Jammerend en huilend’

Trump stelde zondag dat Baghdadi de laatste momenten van zijn leven „jammerend, huilend en schreeuwend” doorbracht. Ook zei hij dat de videobeelden van de inval „eruit zagen als een film”. Onduidelijk is waar Trump op doelde: de beelden die de commando’s maakten met hun bodycams werden niet direct doorgezet naar het Witte Huis. Minister Esper (Defensie) wilde Trumps lezing in een tv-interview op ABC zondagochtend niet bevestigen. „Ik ken deze details niet. Maar de president heeft vermoedelijk met officieren ter plekke kunnen spreken.”

Trump gaf ook een gedetailleerde beschrijving van Al-Baghdadi’s stoffelijke overschot: „Er was niet veel van over. Het bomvest ontplofte, maar er zijn nog steeds aanzienlijke stukken die ze terugbrachten.”

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: De jacht op IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.