Argentinië slaat linksaf – maar hoe links?

Argentijnse verkiezingen Het door crisis geplaagde Argentinië stuurt de rechtse president Macri weg en onthaalt ex-president Kirchner als vicepresident.

Argentina Alberto Fernandez viert de overwinning met aanhangers.
Argentina Alberto Fernandez viert de overwinning met aanhangers. Foto Enrique Garcia Medina/EPA

Dat Argentinië na vier jaar rechts beleid en geteisterd door een diepe financiële crisis zich opnieuw in de armen van het peronisme zou storten, werd algemeen verwacht. De populistische volksbeweging van oud-generaal Juan Perón en zijn vrouw Evita is nimmer weggeweest uit de hoofden van de Argentijnse kiezer.

Toch kunnen de aanhangers bij het hoofdkwartier van de linkse peronisten hun geluk deze zondagavond niet op wanneer blijkt dat de zittende centrum-rechtse president Mauricio Macri al in de eerste ronde verslagen is. „Dit is een historisch moment. Nu komen er betere tijden want zij gaan ons redden. Wij willen een president die het volk snapt, we willen geen egocentrische zakenman”, gilt Sonia Gúzman met hese stem.

Lees ook: Argentijnen willen niet nóg verder richting de afgrond

Ze is met haar dochters van 18 en 20 jaar – die voor het eerst mochten stemmen – naar de tjokvolle bijeenkomst gekomen. Er wordt muziek gemaakt, blikjes bier gaan rond en ouders hijsen hun kleine kinderen op de nek opdat ze een glimp van het gigantische scherm kunnen zien.

Als de nieuw gekozen president Alberto Fernández en zijn vicepresident Cristina Fernández de Kirchner het podium opkomen, gaat het publiek los. Er wordt ‘Cristina!’ gescandeerd zodra de voormalig first lady (2003-2007) en ex-president (2007-2015) uitgedost in een felrode jurk naar het publiek zwaait. Alberto Fernández is dan wel gekozen met 48 procent van de stemmen– acht punten meer dan Macri – de meeste aandacht gaat uit naar zijn running mate.

Door een bondje te sluiten met Fernández heeft Kirchner gewiekst een plek in het machtscentrum heroverd. Dankzij haar charisma en populariteit bij een deel van de bevolking zien velen in haar een soort reïncarnatie van de legendarische Evita. Een ander deel van de samenleving haat haar juist. Het was te omstreden geweest als ze zich voor het hoogste ambt had gekandideerd: er lopen nog altijd elf corruptiezaken tegen haar. Als vicepresident kan ze op enige ‘afstand’ toch de macht uitoefenen.

Verschillende smaken peronisme

De nieuwe president Fernández vertrok als kabinetschef ooit met een conflict uit Kirchners regering. Voor deze campagne zocht hij haar steun om winst te kunnen boeken: tot voor kort was hijzelf vrij onbekend bij het grote publiek. Deze verkiezingsavond staat hij wat nietig op afstand te kijken hoe de flamboyante Kirchner met haar toespraak het publiek op haar hand krijgt.

Hoe de verhouding tussen deze twee politici zich gaat ontwikkelen, moet blijken zodra ze in december aantreden. „Het zijn twee compleet verschillende mensen die elk een verschillende vorm van het peronisme voor ogen hebben”, legt politiek analist Rosendo Fraga uit. „Alberto is een weloverwogen, rustige en kalme man met niet al te veel ervaring of te uitgesproken visie. Hij is voorstander van een gematigde vorm van peronisme. Terwijl Cristina dominant en uitbundig is – en een stuk linkser. Het wordt interessant hoe deze twee samen gaan werken”, meent Fraga.

Veel tijd om aan elkaar te wennen heeft het duo niet, ze erven een torenhoge inflatie van zeker 50 procent en een grote schuldenlast. De werkloosheid is gestegen tot boven de 10 procent en een derde van de Argentijnen is arm. Het electoraat wil snel resultaat zien – of dat realistisch is of niet.

Fernández beloofde in de campagne om de honger te bestrijden en armoede tegen te gaan. Ook wil hij met het Internationaal Monetair Fonds opnieuw gaan onderhandelen over de noodlening van 57 miljard dollar die Macri moest inroepen toen de peso in een vrije val belandde. In ruil voor deze IMF-steun moest Argentinië pijnlijke maatregelen treffen, zoals de nutsvoorzieningen duurder maken. Mede hierop is Macri hard afgerekend: het gebeurt zelden dat een president geen tweede termijn wint.

De grote vraag is hoe de financiële markten de komende tijd gaan reageren. Beleggers calculeerden deze ruk naar links dit jaar al in door Argentijns schuldpapier en de peso te dumpen. Investeerders, rijke Argentijnen en het bedrijfsleven vrezen deze machtswisseling. Een verdere instorting van de munt door een run op dollars zou de crisis verergeren.

Spanning met Brazilië?

Een links regime in een van de grootste landen van het continent (44 miljoen inwoners ) verandert ook de verhoudingen in de regio. Toen de neoliberaal Macri in 2015 werd gekozen, was Argentinië het eerste land in de regio dat weer rechts werd na een jarenlange golf aan linkse verkiezingszeges, zoals van Lula (Brazilië), Chávez (Venezuela) en Correa (Ecuador).

In aanloop naar de verkiezingen dreigde de ultrarechtse president van Brazilië, Jair Bolsonaro al dat als links zou terugkomen in Argentinië, hij het buurland uit het regionale handelsblok Mercosur wil zetten. „Ik verwacht dat Alberto Fernández een meer gematigd linkse koers zal varen dan Kirchner als president deed”, zegt analist Fraga. „Ik verwacht dat hij zich bijvoorbeeld rond Venezuela [met zijn linkse leider Maduro] meer zal opstellen zoals Uruguay en Mexico dat doen, als een bemiddelaar.”

Terwijl het bij de peronisten tot laat feest blijft, stromen in het centrum van Buenos Aires jongeren samen op het Plaza de Mayo. Ze zwaaien met vlaggen van Ernesto ‘Che’ Guevara en zingen diens lijflied Hasta Siempre. „Che zal als Argentijn trots zijn dat wij vandaag deze beslissing hebben genomen in het stemhokje”, zegt Alejandro Vargas en zwaait zijn vlag nog eens flink heen en weer.