Na megamars belooft president Piñera betogers ‘een eerlijker Chili’

De protesten in Chili culmineerden vrijdag in een massale mars. Na aanvankelijk hard ingrijpen poogt president Piñera nu met allerlei toezeggingen het land tot rust te krijgen en zelf politiek te overleven.

Naar schatting een miljoen demonstranten sloten vrijdagmiddag een week van protest af in de Chileense hoofdstad Santiago. De ochtend erop meldde president Piñera zijn kabinet te vervangen.
Naar schatting een miljoen demonstranten sloten vrijdagmiddag een week van protest af in de Chileense hoofdstad Santiago. De ochtend erop meldde president Piñera zijn kabinet te vervangen. Foto PEDRO UGARTE/afp

Met nieuwe toezeggingen over sociale hervormingen en het ontslag van zijn voltallige kabinet heeft de Chileense president Sebastián Piñera dit weekeinde gepoogd de maatschappelijke onrust in zijn land te temmen. Sinds ruim een week gaan inwoners van het Zuid-Amerikaanse land massaal de straat op tegen onder meer de grote inkomensongelijkheid.

Piñera – een rechtse miljardair die het land sinds maart voor een tweede keer leidt – kondigde zaterdagochtend aan dat hij zijn voltallige ministersploeg de wacht heeft aangezegd. Hij zei met een nieuwe regering aan de maatschappelijke eisen van de betogers tegemoet te komen. Hij wil ook overleggen met maatschappelijke groepen om een „nieuwe sociale agenda” op te stellen voor „een eerlijker en meer solidair Chili”.

Eerdere toezeggingen

De neoliberale president kwam met zijn toespraak, nadat vrijdag naar schatting een miljoen mensen meeliepen in een mars door Santiago de Chile – volgens organisatoren de grootste sinds de terugkeer van de democratie, in 1990. Ook in andere grote steden waren demonstraties. Anders dan eerder in de week verliep het protest nagenoeg geweldloos.

Met eerdere beloftes om de grote ongelijkheid en dalende koopkracht aan te pakken, wist Piñera de onrust in zijn land vorige week niet te doven. Zo zegde hij woensdag al toe het basispensioen en minimumloon te verhogen. Enkele dagen eerder sneuvelde de maatregel waarmee de onrust aanvankelijk ontvlamde: de prijsstijging van metrokaartjes. Vooral studenten en scholieren gingen hiertegen de straat op, van wie een deel begon te rellen, plunderen en brandstichten.

Lees ook deze analyse over de protestgolf in Chili en vier buurlanden

De autoriteiten grepen aanvankelijk hard in. Naast het instellen van een avondklok en uitroepen van de noodtoestand, werd voor het eerst na 1990 weer het leger de straat opgestuurd. In tien dagen vielen zeker 17 doden, honderden gewonden en werden circa 7.000 demonstranten gearresteerd. Juist deze harde reactie leidde ertoe dat het protest zich verbreedde.

Kritiek op leger in de straten

Met name de terugkeer van militairen in de straten ligt gevoelig. Zo wordt tijdens de betogingen volop verwezen naar de militaire dictatuur van generaal Pinochet, die in 1973 met een staatsgreep tegen de socialistische president Allende aan de macht kwam. Er worden liederen aangeheven van zanger Víctor Jara (onder Pinochet vermoord) en spandoeken stellen ‘dat het 2019 is, niet 1973’.

Mensenrechtenorganisaties sloegen al alarm dat er opnieuw mensen ‘verdwijnen’ en gemarteld worden. Dit is niet onafhankelijk bevestigd. Wel heeft Michelle Bachelet, Piñera’s directe voorganger als president en tegenwoordig Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN, een missie naar haar thuisland gestuurd „om deze klachten te onderzoeken”.

Ook na Piñera’s aankondiging van het congé van zijn ministers, gingen zaterdag alweer mensen de straat op, zij het minder massaal dan vrijdag. De meeste militairen zouden inmiddels van straat zijn gehaald en naast het opheffen van de avondklok heeft Piñera gezegd deze zondag ook de noodtoestand in te trekken.

Gastheer van wereldtoppen

Er is de president, wiens populariteitscijfer in een laatste peiling keldert tot 14 procent, veel aan gelegen de rust terug te laten keren. Half november is zijn land gastheer van een top van landen rond de Stille Oceaan, waarbij onder anderen de presidenten Xi (China) en Trump (VS) aanwezig zullen zijn. De maand erop is er een grote VN-klimaattop in Santiago.