Van gelovig voetbaltalent tot ongekende wreedaard

Abu Bakr al-Baghdadi (1971-2019) Abu Bakr al-Baghdadi is volgens het Witte Huis omgekomen bij een Amerikaanse operatie. Wie was de geheimzinnige leider van Islamitische Staat die zelden in het openbaar werd gezien?

Zeldzaam beeld van terreurleider Abu Bakr al Baghdadi, uit een video-interview van april dit jaar.

Zeldzaam beeld van terreurleider Abu Bakr al Baghdadi, uit een video-interview van april dit jaar.

Foto Al-Furqan /AP

Abu Bakr al-Baghdadi was in menig opzicht een product van de Amerikaanse invasie van Irak in 2003. Het was in de Amerikaanse gevangenis Camp Bucca nabij Basra dat hij uitgroeide tot de leider van jihadisten, die zichzelf uiteindelijk zou uitroepen tot kalief van de Islamitische Staat.

Lees ook: ‘Bin Laden was een big thing , maar dit is groter’

Al-Baghdadi werd in 1971 geboren in Samarra in Irak als Ibrahim Awwad Ibrahim Al-Badri. Al-Baghdadi stond in zijn jeugd bekend als ‘Maradona’, omdat hij de beste voetballer was van de wijk Tobji in Bagdad waar hij opgroeide. Ook toen al stond hij bekend als ‘de Gelovige’, omdat hij zoveel tijd doorbracht in de plaatselijke moskee, waar hij zich verdiepte in religieuze studies.

Al-Baghdadi ging studeren aan de Saddam Universiteit voor Islamstudies in Bagdad, door Saddam Hoessein in de jaren 90 opgericht. Het was in die periode dat hij zich aansloot bij de Moslimbroederschap. Maar al snel verloor hij zijn geduld met de beweging, die volgens hem meer bestond uit ‘woorden dan daden’.

Toevallige arrestatie

Toen de Verenigde Staten in 2003 Irak binnenvielen en het regime van Saddam Hoessein omverwierpen, zag Al-Baghdadi zijn kans schoon om woorden in daden om te zetten. In 2004 werd hij bij toeval gearresteerd, toen de Amerikanen in de Iraakse stad Fallujah het huis binnenvielen van een man die op dat moment gezocht werd wegens verzetsactiviteiten, en waar Al-Baghdadi op bezoek was.

De Amerikanen hadden geen idee wie zij in handen hadden. Al-Baghdadi was toen al mede-oprichter van een gewapende militie die aanslagen pleegde tegen de Amerikanen. Maar in de archieven van Camp Bucca wordt hij omschreven als ‘burgergevangene’.

Er is al vaak geschreven dat gevangenissen broeinesten zijn voor radicalisering, maar in het geval van Camp Bucca is dat een understatement. Camp Bucca, zo zeggen de jihadisten zelf, is de wieg van terreurgroep Islamitische Staat (IS). De gevangenis staat bekend als ‘de Academie’.

„Camp Bucca is een geweldig cadeau van de VS aan de moedjahedien ”, zei de gewezen IS-strijder Abu Omar in 2015 tegen de website Al-Monitor. „Ze bezorgden ons een veilige omgeving, eten en een bed, en ze lieten ook boeken toe, waardoor wij ons konden verdiepen in de jihadistische ideologie. Dit alles gebeurde onder het toeziend oog van de Amerikanen. Nieuwe rekruten werden klaargestoomd, zodat zij op het moment van hun vrijlating tikkende tijdbommen waren.”

Zonder Camp Bucca, vertelde een andere jihadist in 2014 aan de Britse krant The Guardian „was er vandaag geen IS geweest. Bucca was een fabriek. Het heeft ons allemaal gemaakt. Het is waar onze ideologie is ontstaan.”

Vernielde huizen zondag inhet dorp Barisha ( Syrischeprovincie Idlib), waar Amerikaansemilitairen een opera -tie uitvoerden gericht tegenIS-leider Al-Bagdhadi. Foto Ghaith Alsayed / AP

Virtuele Rolodex

Wanneer Al-Baghdadi in 2004 wegens goed gedrag uit de gevangenis wordt ontslagen, vertrekt hij daar, volgens een van de profielen over hem, met een ‘virtuele Rolodex’ met de telefoonnummers van iedere jihadist in Irak en omstreken.

Velen zijn oud-leden van de Baathpartij van Saddam Hoessein en diens veiligheidsdiensten, die in Bucca zijn geradicaliseerd. Hun kennis zal later van pas komen wanneer IS grote delen van Irak en Syrië onder de voet loopt.

Het is in die periode dat een Jordaniër genaamd Abu Musab al-Zarqawi naam begint te maken in Irak. Al-Zarqawi kwam aan het hoofd van Al-Qaida in Irak te staan, nadat zijn eigen groepering door Al-Qaida was opgeslokt.

Al-Zarqawi nam geen genoegen met het bestrijden van de Amerikaanse bezetter alleen. Door gerichte aanslagen tegen sjiitische religieuze en burgerdoelwitten, lokte hij een sektarische burgeroorlog uit die miljoenen Irakezen op de vlucht joeg. Het idee was dat de sjiitische represailles de soennitische bevolking in de armen van Al-Qaida zouden drijven.

Een bron van inspiratie daarbij was Het Beheer van de Wreedheid, een manifest van de ideoloog Abu Bakr Naji. Dat stelt dat als men maar genoeg chaos creëert, „de mensen elke vorm van organisatie zullen aanvaarden, ongeacht of die uit goede of slechte mensen bestaat”. Het manifest is de blauwdruk voor wat Islamitische Staat zou worden.

Dissertatie

Het is niet bekend of Al-Baghdadi en Al-Zarqawi (die in 2006 werd gedood) elkaar ooit ontmoet hebben. Al-Baghdadi was in die periode bezig met zijn dissertatie (vermelding: ‘zeer goed’) maar hij hielp toen al met de online-activiteiten van wat inmiddels was omgedoopt tot Islamitische Staat in Irak (ISI). Ook was hij verantwoordelijk voor de religieuze activiteiten van de groep in verschillende Iraakse provincies.

Al-Baghdadi’s kans komt wanneer in 2010 verschillende kopstukken van ISI worden gedood of gearresteerd.

Op 39-jarige leeftijd wordt hij met een ruime meerderheid verkozen tot de nieuwe emir van ISI. Het jihadisme is dan in Irak op sterven na dood, wat het gevolg is van de Amerikaanse troepenversterkingen en van de zogenoemde ‘sahwa’, de opkomst van voormalige soennitische verzetsgroepen die zich tegen Al-Qaida hebben gekeerd. Een combinatie van factoren zal ervoor zorgen dat IS sterker dan ooit tevoren terugkeert.

In Irak profiteert de sjiitische premier Nouri al-Maliki van de terugtrekking van de Amerikaanse troepen. Hij voert een sektarisch, discriminerend beleid tegen de soennitische minderheid. Tegelijk voert ISI in steden als Mosul, Ramadi en Fallujah een terreurbeleid tegen de burgerbevolking, die geen steun vindt bij het Iraakse leger.

Foto Reuters / AFP

Oorlog in Syrië

Wanneer de oorlog in Syrië begint, stuurt Al-Baghdadi zijn bondgenoot Abu Mohammad Al-Golani erop uit om daar een filiaal op te zetten.

Jabhat Al-Nusra groeit al snel uit tot de machtigste rebellengroep in Syrië, maar er ontstaat onenigheid tussen de twee leiders. Al-Baghdadi besluit zelf naar Syrië te gaan om daar de groep Islamitische Staat in Irak en de Levant (ISIL) te vestigen. Hij en Al-Qaida zijn nu vijanden van elkaar.

Op 4 juli 2014, enkele weken nadat IS Mosul onder de voet heeft gelopen, klimt Al-Baghdadi op de preekstoel van de Al-Nurimoskee in de Iraakse stad Mosul, waar hij zichzelf uitroept tot kalief. Hij roept moslims overal ter wereld op om hem te steunen. Het is zover bekend zijn enige verschijning in het openbaar, al zullen er nog verschillende audioboodschappen van hem volgen, de laatste op 16 september 2019.

De wreedheden die IS sindsdien heeft aangericht, zijn genoegzaam bekend. Er zijn aanwijzingen dat Al-Baghdadi in 2014 persoonlijk de executie van de Amerikaanse journalist James Foley en van de andere gijzelaars heeft bevolen. Volgens de Amerikaanse diensten zou Al-Baghdadi de Amerikaanse hulpverleenster Kayla Mueller, die in 2013 in Syrië gevangen werd genomen, herhaaldelijk hebben verkracht.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: De jacht op IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.