Tientallen journalisten protesteren tegen gijzeling NOS-verslaggever

Demonstrerende journalisten vinden de gijzeling van NOS-verslaggever Robert Bas een inbreuk op de persvrijheid. Bas wil vanwege bronbescherming niet getuigen in een moordzaak.

Journalisten demonstreren bij de rechtbank in Rotterdam.
Journalisten demonstreren bij de rechtbank in Rotterdam. Foto Bas Czerwinski/ANP

Enkele tientallen journalisten protesteren vrijdag bij de Rotterdamse rechtbank tegen de gijzeling van NOS-verslaggever Robert Bas. De journalist werd donderdag op last van de rechtbank in de cel gezet, omdat hij weigert te getuigen in een moordzaak. De meervoudige raadkamer van de rechtbank besluit vrijdagmiddag of Bas langer vast moet blijven zitten.

De demonstrerende journalisten verzamelden zich rond 10.00 uur bij de rechtbank aan het Wilhelminaplein. NRC-journalist Marcel Haenen, de organisator van het protest, hield een toespraak waarin hij de rechtbank beschuldigde van machtsmisbruik. Volgens de demonstranten is de gijzeling van Bas een inbreuk op de persvrijheid. Een woordvoerder van de rechtbank zei volgens persbureau ANP te begrijpen dat „de beroepsgroep” de kwestie belangrijk vindt.

Bas wil niet getuigen in de zaak rond de moord op ggz-directeur Rob Zweekhorst in 2014, omdat hij vreest dat hij zijn bronnen daarmee in gevaar zou brengen. Donderdag kwam Bas wel naar de rechtszitting, maar beriep hij zich op zijn verschoningsrecht. Hij ging niet inhoudelijk in op de vragen van de rechter. Door hem vervolgens vast te zetten hoopt de rechter-commissaris dat Bas alsnog een verklaring zal afleggen. Bas heeft al gezegd dat hij dat niet van plan is.

Verschoningsrecht

Een dergelijke gijzeling mag de rechter opleggen als hij vindt dat een journalist ten onrechte gebruikmaakt van diens verschoningsrecht. Dat is volgens de wet het geval als de journalist door te zwijgen „aan een zwaarder wegend maatschappelijk belang een onevenredig grote schade toebrengt”. Gijzeling mag daarnaast alleen „als dit het enige denkbare effectieve middel is om een zeer ernstig delict op te sporen en te voorkomen”.

Bas kan zich bij deze specifieke bron niet achter zijn verschoningsrecht verschuilen, vindt de rechter, omdat de identiteit van het contact al bekend is. Het gaat om Mustafa B., die belastende verklaringen aflegde over hoofdverdachte René F. en wiens getapte telefoongesprekken met Bas onderdeel zijn van het dossier.

De advocaat van Bas vindt echter dat de journalist wel degelijk het recht heeft om te zwijgen. Niet alleen de identiteit van de bron, maar ook alle informatie die Bas van hem heeft gekregen valt volgens hem onder het verschoningsrecht. Hij verwijst daarbij naar een uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens uit 2017. Daarnaast betwijfelt de raadsman het nut van een verklaring van Bas voor de strafzaak.

NOS-hoofdredacteur Marcel Gelauff noemde de gijzeling van Bas donderdag in De Wereld Draait Door „wel rechtmatig, maar niet proportioneel”. Belangenbehartiger voor journalisten NVJ spreekt op zijn website van een „uitglijder van de rechter-commissaris”. „In een rechtsstaat is het absurd om te worden gegijzeld wegens het uitoefenen van het recht op persvrijheid”, aldus de NVJ.