Opinie

Brigade van drie miljoen

Frits Abrahams

Ook zin om brigadier te worden bij de Direct Duidelijk Brigade? Dat is de brigade die staatssecretaris Knops van Binnenlandse Zaken heeft ingesteld om ambtenaren te helpen bij het schrijven van begrijpelijke teksten. Honderd taalexperts gaan daarvoor op pad, al aan het einde van dit jaar moeten de honderd meest verstuurde ambtelijke teksten verbeterd zijn. De operatie kost drie miljoen euro.

Taalbrigadier – het lijkt me een geschikte baan voor versleten journalisten en geblokkeerde romanschrijvers, maar ik weet niet of het ze voldoende voldoening zal geven. Zelf deins ik instinctief terug voor het woord ‘brigade’. Het doet me denken aan het leger en de politie. Een brigadier was vroeger rijksveldwachter van de tweede klas, later werd hij onderdeel van een of andere brigade tegen de misdaad.

Een andere hinderlijke associatie is die met de Melk-brigade uit de jaren vijftig van de vorige eeuw. Het betrof een groot opgezette reclamecampagne van het Nederlands Zuivelbureau, gesteund door het ministerie van Landbouw en bedoeld om de jeugd aan de melk te krijgen of te houden. Er werd die jaren een overschot aan melk geproduceerd, de kinderkeeltjes waren een ideaal afzetgebied.

De kinderen moesten een logboek bijhouden over hun melkgebruik en werden als beloning gepromoveerd tot M-brigadier, herkenbaar aan het M-embleem op de mouw. Huiveringwekkender nog: je mocht ook deelnemen aan optochten in de stad met vlaggen en petjes met de letter ‘M’.

Ik was twaalf jaar, maar heb me er niet voor opgegeven. Niet omdat ik de commerciële opzet doorzag, maar omdat het bijhouden van zo’n logboek me een vervelend soort verplichting leek en ik bovendien melk altijd tamelijk vies had gevonden, vooral dat velletje erop.

Taalbrigadier wil ik ook liever niet worden omdat ik nu al opzie tegen het beantwoorden van de bekende vraag op feesten en partijen: „En wat doe jij tegenwoordig?” Je kunt antwoorden: „Ik ben lid van de Direct Duidelijk Brigade”, of, nog moediger: „Ik ben taalbrigadier”, maar ik vrees dat je dan toch niet direct duidelijk genoeg bent.

Zou het wat opleveren, zo’n taalbrigade? Genoeg om die drie miljoen euro te rechtvaardigen? Ik betwijfel het. Er zijn vaker dergelijke initiatieven geweest, bijvoorbeeld de campagne ‘Helder Haags’ van de gemeente Den Haag tussen 2006 en 2008. Er kwam een taaladviseur, een taalsite en een taalboekje. Het zal misschien wel hebben geholpen, maar voor hoe lang? Daar hoor je nooit iets over; het is ook moeilijk te meten.

Mijn vluchtige indruk is dat de ambtelijke teksten in het algemeen minder formeel en ontoegankelijk zijn dan pakweg twintig jaar geleden. Maar dat heeft misschien minder met taalcoaches te maken dan met de gestegen invloed van de omgangstaal op de schrijftaal. Er is gelukkig niet meer zoveel behoefte aan plechtigheid.

Met die drie miljoen euro van staatssecretaris Knops zou ik liever iets anders hebben gedaan. Uitdelen aan honderd goede publicisten om ze een helder, bondig artikel te laten schrijven over een maatschappelijk relevant onderwerp, bijvoorbeeld. Het publiek mag de winnaar aanwijzen. Die ontvangt een mooi extra bedrag en mag zich voor mijn part de taalbrigadier van het jaar noemen. Vanzelfsprekend krijgt hij ook een T-embleem op de mouw gespeld.