Bijna Halloween: waar komt die gewoonte van pompoen kerven vandaan?

Wat eten we? Plus, voor wie deze week aan de slag wil: een halloweenpompoen in vijf stappen.

Foto iStock

Het is bijna Halloween, iets wat niemand die weleens in een winkelstraat komt kan zijn ontgaan, want er is bijna geen etalage meer te vinden die niet wordt opgevrolijkt met een pompoen of drie, al dan niet voorzien van een onheilspellende grijns en een waxinelichtje dat de oogkassen doet opvlammen. Waar komt die gewoonte van dat uitkerven eigenlijk vandaan?

Voor het antwoord moeten we terug naar de oude Kelten en hun Samhain-festival. Samhain werd gehouden in de nacht van 31 oktober op 1 november. De viering markeerde het einde van het oogstseizoen en het begin van de winter.

De Ieren en Schotse Hooglanders hadden de gewoonte om bij deze gelegenheid grote vuren te ontsteken op hun akkers, bedoeld om de grond te reinigen en te beschermen tegen kwaad. Ze geloofden dat in de schaduwen van die vuren boze geesten leefden. Om deze op afstand te houden gebruikten ze nog meer vuur, in de vorm van olielampjes die ze in uitgeholde rapen stopten. Hun raaplantaarns zetten ze langs de wegen en rondom hun huizen om eventuele passerende demonen af te weren.

Welke lollige Kelt op het idee kwam om in plaats van een saai gat een gezicht uit zo’n raap te kerven vertelt het verhaal niet. Maar ze kregen de naam Jack-o-lanterns, naar een figuur uit een Ierse legende genaamd Stingy Jack. Deze dronkenlap had een dealtje met de duivel verloren en was daarmee verdoemd om voor eeuwig over de donkere aarde te dolen met niets dan een lullig flikkerend lontje in een uitgeholde raap om zijn weg te verlichten.

Toen in de loop van de 19de eeuw een grote hongersnood uitbrak in Ierland en massa’s Ieren naar Amerika emigreerden, namen ze hun lantaarntjestraditie mee. De rapen werden verruild voor pompoenen, simpelweg omdat die in het nieuwe land voor het oprapen lagen rond eind oktober. En omdat de datum van Samhain samenviel met de katholieke gedenkdagen Allerheiligen en Allerzielen, mengden die twee al snel tot één heidens-christelijk feest: Halloween.

Miljoenenbusiness

Nu zijn Amerikanen ondernemende types en het pompoenlantaarntjesgebeuren groeide in de loop der tijd uit tot een miljoenenbusiness. Ergens in de jaren 60 van de vorige eeuw werd zelfs een speciaal pompoenras gekweekt dat extra geschikt is om uit te hollen. Deze donkeroranje Howden-pompoen – hij is vernoemd naar zijn teler – kan wel 6 tot 7 kilo zwaar worden en is nog steeds de Halloweenpompoen bij uitstek. Hij heeft een stevige steel, ondiepe ribbels en een vrij dunne wand, ofwel niet zoveel vruchtvlees, wat het kerven wel zo gemakkelijk maakt.

Lees ook: Dit is Halloween in Nederland

Maar kerven kan in principe in elke pompoen. Voor wie deze week aan de slag wil een paar tips. 1: gebruik een klein, stevig en scherp, gekarteld mesje. 2: snijd eerst een deksel uit de bovenkant (of, mooier, uit de onderkant) en haal de zaadlijsten uit de pompoen. 3: teken de mond en ogen op de pompoen voor je begint te kerven. 4: in plaats van een gezicht kun je ook een stippellampion maken door rondom gaatjes in de pompoen te boren met een appelboor. 5: pompoenen zijn lang houdbaar, maar eenmaal aangesneden gaan ze snel achteruit. Check ze op schimmel voor je ze in soep wilt veranderen.