Vertrouwen tussen NAVO en Turkije is nog niet hersteld

NAVO-beraad Turkije kreeg donderdag van meerdere NAVO-ministers te horen dat het met inval in Syrië te ver is gegaan.

Hulusi Akar, Turkse minister van Defensie, op weg naar de NAVO-groepsfoto.
Hulusi Akar, Turkse minister van Defensie, op weg naar de NAVO-groepsfoto. Foto Virginia Mayo/AP

De vertrouwensbreuk tussen Turkije en een groot aantal NAVO-landen is nog niet geheeld. Turkije kreeg donderdag van meerdere NAVO-ministers te horen dat het met inval in Syrië te ver is gegaan.

„Het was een stevig gesprek”, zei minister Ank Bijleveld (Defensie, CDA) tijdens een pauze van het NAVO-beraad van ministers van defensie. „Er was een coalitie die zei: dit moet je eigenlijk niet doen en daar moeten we het met elkaar over hebben. Het is wel aangekomen denk ik. Eenheid is ons sterke wapen en dat moet je nooit weg laten lopen. Dat heb ik geadresseerd en met mij veel anderen.”

Op de vraag of met een „stevig gesprek” het vertrouwen weer is hersteld zei Bijleveld dat eerst bezien moet worden hoe het in Noord-Syrië verder gaat. Of internationale afspraken en conventies nagevolgd worden. „Als je zo’n hartig woordje wisselt dan moet je ook nog wel een paar stappen zetten om verder te komen.”

Turkije verdedigde zich door erop te wijzen dat het land, gezien de dreiging aan de zuidgrens, een legitieme reden had op te treden. Maar ook Frankrijk, Duitsland en de VS hadden, net als Nederland, kritiek op de inval.

‘Inval niet te rechtvaardigen’

Mark Esper, de Amerikaanse minister van Defensie, gaf enkele uren vóór de top een lezing in Brussel waarin hij eveneens uithaalde naar Turkije. „Turkije heeft ons allemaal in een vreselijke situatie gebracht. De inval was niet te rechtvaardigen. President Erdogan was er om een of andere reden op gefixeerd deze inval te doen en er was geen denken aan dat we een oorlog zouden beginnen met een NAVO-bondgenoot.”

Lees ook de column van Michel Kerres: Tijd voor een andere aanpak van Turkije in de NAVO?

Esper hekelde ook de Turkse toenadering tot Rusland. „Dat is ongelukkig, we moeten onze band met Turkije aanhalen om veilig te stellen dat ze weer de sterke, betrouwbare bondgenoot worden die ze ook in het verleden waren.”

Het was de eerste bijeenkomst van de NAVO-ministers nadat Turkije, tot frustratie van veel Europese leiders, onverwachts Syrië binnenviel en de VS haar troepen terugtrok.

Nederland heeft gepolst of het bondgenootschap een intern sanctiemechanisme moet ontwerpen waarmee leden, die afwijken van de NAVO-consensus, tot de orde geroepen kunnen worden. Hoe zo’n procedure eruit moet zien en of er überhaupt animo voor is in de NAVO was nog niet duidelijk.

De Duitse minister Annegret Kramp-Karrenbauer (CDU) presenteerde haar voorstel om in Noord-Syrië een internationale bufferzone in te richten. Kramp-Karrenbauer zou het liefst een corridor zien die onder VN-mandaat, en in samenwerking met Rusland en Turkije, wordt ingesteld. Begin deze week overviel Kramp-Karrenbauer haar Duitse coalitiepartner met het voorstel.

In het buitenland rees onmiddellijk de vraag waarom bondskanselier Merkel zo’n vergaand voorstel niet presenteerde. Het is uitzonderlijk dat Duitsland een initiatief neemt tot een militaire operatie. „Het was een open en eerlijk debat”, zei secretaris-generaal Jens Stoltenberg over het Duitse plan. Een aantal landen heeft terughoudend gereageerd. De Amerikaanse NAVO-ambassadeur Kay Bailey Hutchison reageerde eerder positief op het plan, maar maakte duidelijk dat de VS er niet aan zouden deelnemen. Nederland onderstreepte dat het goed is dat er van Europese kant een voorstel is gedaan.

De Amerikaan Esper maakte bij aankomst in Brussel duidelijk dat hij een aantal NAVO-partners op bilaterale basis zal vragen een bijdrage te leveren aan de verdediging van Saoedi-Arabië. Ryad voelt zich bedreigd door Iran. De verzoeken zouden deel uitmaken van pogingen om de veiligheid in de Golf beter te garanderen. Esper was eerder deze week in Saoedi-Arabië en zei daar dat hij al gesprekken hierover had gehad met Frankrijk, Duitsland en Saoedi-Arabië. De VS hebben sinds dit voorjaar 14.000 militairen extra naar het gebied gestuurd.

Column Michel Kerres over NAVO en Turkije pagina 15