Opinie

Tijd voor een andere aanpak van Turkije in de NAVO?

Hoe lang kan de NAVO het wangedrag van Turkije nog tolereren, vraagt Michel Kerres zich af? Vrij lang, is het nuchtere antwoord.

Michel Kerres

Stel je wil je onmogelijk maken binnen de NAVO, dan volgen hier een paar tips van de Turkse president Erdogan. Ga in tegen de verdragsverplichting om de democratie te bevorderen door politieke tegenstanders hard aan te pakken. Word maatjes met de aartsvijand van het bondgenootschap, Rusland. Koop wapens bij die vijand. Breng tot slot de strijd tegen jihadisten in gevaar door op eigen houtje Syrië binnen te vallen.

Turkije gaat regelmatig dwars tegen de NAVO-consensus in en blijft toch gewoon NAVO-lid. Het NAVO-verdrag voorziet nu eenmaal niet in royement en Turkije is gezien ligging en krijgsmacht eigenlijk ook onmisbaar. Er is zelfs geen sanctiemechanisme. Maar hoe houdt het bondgenootschap Turkije dan bij de les?

Soms wordt een Turkije-probleem ontzenuwd door het betere wegkijken. Zo staat democratie weliswaar als norm in het NAVO-verdrag maar de nasleep van de mislukte couppoging gold binnen de NAVO als een interne Turkse aangelegenheid – ook al kregen Turkse NAVO-militairen op de vlucht voor de politieke zuiveringen asiel in andere NAVO-landen.

Soms wordt Turkije bilateraal aangepakt. De aanschaf van het Russische luchtafweersysteem S-400 is wel degelijk een NAVO-kwestie en werd bestraft door de VS. De levering van het nieuwe Amerikaanse gevechtsvliegtuig F-35 werd stopgezet.

Met de inval in Noordoost-Syrië ging Turkije opnieuw een grens over. Binnen de NAVO leidde de inval tot een controverse die diplomaten deed denken aan crises uit het verleden, zoals de ruzie over de inval in Irak. De NAC, North Atlantic Council, het belangrijkste politieke orgaan van de NAVO, kwam in één week drie keer bijeen. EU-landen schortten wapenleveranties op, de VS kwamen met minimale economische sancties.

Het probleem voor de NAVO ging verder dan de inval zelf. Turkije zette, weer eens, de eenheid van het bondgenootschap op het spel en dát is een doodzonde. De NAVO heeft slechts één simpel doel: veiligheid garanderen door afschrikking. En daarvoor is eenheid essentieel. Elke onenigheid is een kans voor president Poetin, die, daar is men bij de NAVO van overtuigd, niets liever doet dan NAVO-landen tegen elkaar opzetten en onrust zaaien.

De opluchting over het staakt-het-vuren in Syrië was dan ook groot – omwille van het staakt-het-vuren én omwille van de eenheid. Secretaris-generaal Jens Stoltenberg loofde in de aanloop naar een NAVO-vergadering van ministers van Defensie deze week het akkoord dat de VS en Turkije hadden gesloten. Over de afspraken die Turkije vervolgens met Rusland maakte, hield hij zich op de vlakte.

De NAVO worstelt eigenlijk met drie probleemgevallen. De NAVO kan de assertieve tegenspeler Rusland en het recalcitrante lid Turkije alleen effectief het hoofd bieden als het machtigste NAVO-lid VS de consensus actief steunt. Turkije krijgt net zo veel ruimte als het Witte Huis geeft– in het geval van Syrië was dat heel veel. Theoretisch is het mogelijk om Turkije anders te behandelen, bijvoorbeeld door bases op Turks grondgebied te sluiten. Maar ook dat vereist actieve medewerking van de VS. Nederland opperde dat er een manier moet komen om leden tot de orde te roepen – maar dat past eigenlijk niet in de NAVO. Vooralsnog blijft het bij gesprekken. Macron, Merkel en Johnson willen bij een diner voor de zeventigste verjaardag van de NAVO in december de kwestie nog eens met Erdogan bespreken. Denk niet dat hij er minder om zal eten.