Ontmaskerde bedrieger Der Spiegel slaat terug

Zaak-Relotius De collega die het bedrog onthulde van Der Spiegel-journalist Claas Relotius, schreef een boek. Dat staat vol fouten, klaagt Relotius nu.

Juan Moreno
Juan Moreno Foto Armando Babani/EPA

Eén van de grootste schandalen uit de naoorlogse Duitse journalistiek krijgt een pijnlijk staartje. De journalist van weekblad Der Spiegel van wie vorig jaar werd ontdekt dat hij tientallen reportages geheel of gedeeltelijk had verzonnen, klaagt nu de collega die hem ontmaskerde aan voor journalistieke onnauwkeurigheid.

Het is voor het eerst dat Claas Relotius in de openbaarheid treedt, sinds zijn journalistieke bedrog bekend werd. Hij reageert op het boek dat zijn ex-collega Juan Moreno vorige maand over de affaire publiceerde.

Lees ook: Der Spiegel geeft pijnlijk inkijkje in eigen werkwijze

In Tausend Zeilen Lüge (Duizend regels gelogen) vertelt Moreno hoe hij erachter kwam dat Relotius dingen verzon, en hoeveel moeite het hem vervolgens kostte om zijn chefs daarvan te overtuigen. De affaire leidde in Duitsland tot een groot debat over journalistieke methodes. De beroemde factcheck-afdeling van Der Spiegel bleek spectaculair gefaald te hebben, net als de leiding van het blad. Het boek van Moreno is een bestseller.

Onwaarheden

Relotius klaagt nu via een advocaat dat het boek „onacceptabele onwaarheden” bevat. Blijkbaar beseft hij dat het misschien wat eigenaardig overkomt dat uitgerekend hij een andere journalist de les leest en naar voren treedt als factchecker. „Ik ben me van mijn eigen, grote schuld zeer bewust”, zei hij tegen Die Zeit, „en ik wil daar niets aan afdoen met mijn bezwaren tegen dit boek.”

Maar hij wil zich er ook niet bij neerleggen dat Moreno hem afschildert als een berekenende bedrieger, in plaats van iemand die „op een ziekelijke manier het contact met de werkelijkheid is kwijtgeraakt”. Hij zegt 22 onjuistheden in het boek gevonden te hebben.

In sommige gevallen gaat het om kleinigheden: zo zou hij niet iedere dag met collega’s zijn gaan lunchen, maar slechts af en toe. Minder pietluttig is het verwijt dat Moreno schrijft dat Relotius veertig journalistieke prijzen heeft ontvangen, terwijl dat er in werkelijkheid 19 waren plus twee onderscheidingen van tijdschriften.

Pijnlijk en bizar tegelijk is de verontwaardiging van Relotius over de passage waarin Moreno vertelt dat de voormalige sterjournalist een vaste baan bij Der Spiegel ooit afsloeg, met als reden dat hij moest zorgen voor zijn zuster, die aan kanker leed – terwijl hij helemaal geen zuster heeft of had.

Dat hij de zuster verzonnen heeft geeft Relotius toe. Maar dat ze kanker had zou hij nooit gezegd hebben. Moreno zegt nu tegen Die Zeit, die in de zaak is gedoken, dat de toenmalige chef van Relotius het verhaal destijds aan hem en enkele collega’s heeft verteld. Maar die chef, die na de affaire bij Der Spiegel weg moest, ontkent dat Relotius met hem over kanker van zijn vermeende zuster heeft gesproken. Hijzelf zou er ook niet met zijn redactie over hebben gesproken.

Zwaarste verwijt

Het zwaarste verwijt aan Moreno betreft het slot van het boek. Daar vertelt de auteur dat een collega enkele maanden nadat het schandaal was uitgekomen contact had met Relotius. Die zou verteld hebben dat hij in een kliniek in Zuid-Duitsland was, waar hij behandeld werd. De collega zou de dag erop een secretaresse van Der Spiegel zijn tegengekomen, die vertelde dat ze Relotius net had zien fietsen – in Hamburg.

De suggestie van deze passage, aldus Die Zeit, is dat Relotius niet ziek is, maar nog steeds een onverbeterlijke leugenaar. Moreno zegt op navraag van Die Zeit het verhaal zo van een collega gehoord te hebben. Maar de secretaresse zegt dat ze Relotius niet met zekerheid heeft herkend.

Bedrog zoals Relotius dat pleegde is het allemaal niet. Maar het lijkt wel een net iets te mooie, niet goed gecheckte uitsmijter. En dat in een boek over journalistiek falen.

Volgens Moreno’s uitgever Rowolt wil Relotius met bijzaken de reputatie van Moreno in diskrediet brengen. De advocaat van Relotius op zijn beurt werpt de vraag op of het wel „toelaatbaar of ethisch te verantwoorden is een boek te schrijven over iemand die duidelijk psychisch ziek is”. Moreno heeft tot nog toe alleen gereageerd tegenover Die Zeit.