Recensie

Recensie

Raspoetin-achtige adviseur van Boris Johnson schittert in film over Brexit

Film Brexit: The Uncivil War laat zien dat de hysterie die de Britten vaker en vaker lijkt te overvallen, een opbouw kent van vele decennia. Een aanrader voor wie wil weten hoe we in deze penarietoestand terecht zijn gekomen.

Benedict Cumberbatch als Dominic Cummings, directeur van de Vote Leave campaign
Benedict Cumberbatch als Dominic Cummings, directeur van de Vote Leave campaign Beeld

Er zijn weinig figuren in de hedendaagse Britse politiek die zo tot de verbeelding spreken als Dominic Cummings. De belangrijkste adviseur van premier Boris Johnson wordt vaak Raspoetin-achtige kwaliteiten toegedicht.

Komt er weer eens een anonieme tirade over rebellerende Lagerhuisleden of een keiharde sneer richting Labour uit Downing Street 10? Britse journalisten gaan er dan steevast vanuit dat de mediaschuwe special advisor de (kwade) genius is en dat er een ingenieus plan achter zit.

Cummings is niet zomaar de belangrijkste Johnson-fluisteraar geworden. Zijn roemruchte reputatie heeft hij te danken aan de uitslag van het Brexit-referendum in 2016. Als onorthodoxe leider van de Vote Leave-campagne gooide hij veel gangbare conventies over politieke campagnes overboord en bezorgde hij de eurosceptici binnen de Conservatieve Partij op 23 juni 2016 de eindoverwinning: Leave 52 procent – Remain 48 procent.

Hightech nepnieuws

Brexit: The Uncivil War richt zich op de periode tussen de aankondiging van het referendum door toenmalig premier David Cameron en de ochtend na de stembusgang. Het laat zien dat de Brexit-hysterie die de Britten vaker en vaker lijkt te overvallen, een opbouw heeft gekend van vele decennia. Daarin had de politieke klasse in Londen stelselmatig geen oog voor grote groepen in de samenleving.

Lees ook: De man die Boris Johnson op ramkoers houdt

Cummings, gespeeld door Benedict Cumberbatch, weet met behulp van hightech-firma AggregateIQ online dat ongenoegen aan te boren. Door quizjes op Facebook wordt die vergeten groep in kaart gebracht. Vervolgens wordt zij bestookt met meer dan een miljard – vaak feitelijk onjuiste – boodschappen over de kosten van Brussel en het dreigend EU-lidmaatschap van Turkije. Zo won Leave uiteindelijk nipt.

Onthechte zonderling

Bij het kijken van Brexit: The Uncivil War is het goed om te realiseren dat het hier gaat om drama. Het is geen feitelijk nauwkeurige documentaire, maar er is vooraf wel uitgebreid gesproken met de meeste betrokkenen, inclusief Cummings zelf. Cumberbatch ging zelfs bij hem op visite. Ook is er voor het script royaal geput uit meerdere journalistieke boeken over die periode.

Zodoende zet de film die beladen aanloop richting het referendum goed neer. Ook toen al was het politieke discours in het VK ruig en soms ronduit onaangenaam, met als absoluut dieptepunt de politieke moord op Remain-Lagerhuislid Jo Cox (Labour), een week voor de stembusgang.

Cummings blijft in dat hele drama een wat onthechte zonderling, die soms vreemde geluiden meent te horen en het liefst kantoor houdt in de voorraadkast van zijn campagnekantoor. Waar Cumberbatch door zijn vertolking het niveau omhoog haalt, is de rest van het acteerwerk soms moeilijker te aanschouwen.

De optredens van Boris Johnson en Michael Gove, toen én nu minister, ogen als amateurtoneel. En toenmalig UKIP-leider Nigel Farage en zijn financier Arron Banks hebben van zichzelf al zoveel komische potentie, dat het er al snel te dik bovenop wordt gelegd. Ze ogen daardoor soms eerder als de Baron en Vlugge Japie uit Bassie & Adriaan.

Dat ondergraaft de kracht van The Uncivil War een beetje, maar dat wordt niet fataal. De film is uiteindelijk een aanrader voor iedereen die het Brexit-dossier volgt en wil weten hoe we in deze penarietoestand terecht zijn gekomen.