Chinezen zijn als groep uit zicht

Mensensmokkelaars Naast ontzetting is er bij autoriteiten en mensenhandelexperts ook verbazing: Chinezen in vrachtwagens, dat is toch geweest?

Een actie van de federale politie tegen transmigratie en mensenhandel.
Een actie van de federale politie tegen transmigratie en mensenhandel. Foto Kurt Desplenter

Of je nu iemand spreekt van de marechaussee, specialisten in mensensmokkelroutes of veiligheidsexperts uit de transportwereld: ze zijn verbaasd.

Niet zozeer vanwege het feit dat er woensdag 39 mensen dood zijn aangetroffen in een vrachtwagen, die net de overtocht had gemaakt van Zeebrugge naar Purfleet, ten oosten van Londen – bewuste én onbewuste mensensmokkel (door inklimmers) is een aanhoudend probleem voor iedere transporteur en iedere veerhaven van waaruit richting het Verenigd Koninkrijk wordt gevaren.

Lees ook: Uit alle windrichtingen, maar China?

Het is de nationaliteit van de slachtoffers die verbazing wekt: Chinees. Natuurlijk dacht iedereen woensdag direct aan het drama in 2000, toen in Dover 58 Chinezen dood werden aangetroffen in een container. Zij waren vanuit Rotterdam, eveneens via Zeebrugge, vervoerd door een Nederlandse chauffeur.

Deze Perry W. reed in opdracht van de Nederlandse tak van een smokkelnetwerk, in handen van de Chinese maffia: de ‘slangenkoppen’. Voor veel geld werd de menselijke smokkelwaar vanuit China naar West-Europa gesmokkeld – via tussenstops in onder meer Nederlandse ‘safe houses’. Van daaruit gingen ze vaak richting het VK. Het was een praktijk die destijds vaker voorkwam. Deskundigen gingen er echter massaal vanuit dat deze vorm van smokkel vanaf 2005 zijn beste tijd had gehad.

Professor Frank Pieke is nu directeur van het Mercator Institute for China Studies in Berlijn, maar deed destijds veel onderzoek naar de smokkelroutes vanuit China. Een conclusie luidde toen dat de nadruk bij Chinezen met migratieplannen steeds meer kwam te liggen op de aanschaf van valse paspoorten en zaken als (gearrangeerde) huwelijken. „En de slangenkoppen zijn destijds hard aangepakt door de centrale overheid in Beijing. Die vonden deze praktijk geen goed exportproduct, om het zo maar te zeggen.”

Pieke heeft sinds 2010 eigenlijk weinig concreet onderzoek voorbij zien komen over deze vorm van mensensmokkel. Twee andere gespecialiseerde academici die deze krant sprak ook niet. Pieke: „Dat hoeft natuurlijk niet te betekenen dat het niet meer gebeurt. De reden voor smokkel is niet weggenomen.”

Risicospreiding

Die reden voor migratie richting West-Europa en de VS is nog steeds van economische aard. Veel illegale migranten uit China komen traditioneel uit de zuidelijke kustprovincies Fujian, Zhejiang en Guangdong.

Dat zijn zeker niet de armste Chinezen. De familie waarin ze geboren zijn ziet een vertrek van een of meerdere familieleden naar het Westen vaak als risicospreiding. De hoop is dat iemand in het buitenland succesvol wordt voor het geval dat de kansen op rijkdom in China afnemen.

Of de gruwelijke vondst van 39 lichamen een teken is dat de praktijken van rond de eeuwwisseling weer in zwang zijn, daar durft geen enkele kenner zich aan te wagen. „Voor de Chinese route is na 2010 weinig aandacht geweest”, weet ook Conny Rijken, professor mensenhandel en globalisering aan de Tilburg University.

Chinezen zijn de afgelopen jaren ook de grote afwezigen in de statistieken, waar het gaat om opgepakte illegalen die het VK wilden bereiken, in België en in Nederland.

Lees ook: 39 lichamen in een vrachtwagen: wat gebeurde er in Thurrock?

„Chinezen staan nooit in de tabellen die ik ontvang over mensensmokkel”, zegt gouverneur Carl Decaluwé van West-Vlaanderen, waar Zeebrugge onder valt. „We doen hier acties op parkings langs de snelweg of langs kleinere wegen, maar Chinezen treffen we daarbij nooit aan.”

Ook de Koninklijke Marechaussee in Nederland heeft eenzelfde ervaring, in de zeehavens van IJmuiden, Hoek van Holland en Europoort. Albanezen vormen veruit de grootste groep, gevolgd door mensen uit Afghanistan, Eritrea en Vietnam. „Maar Chinezen komen we eigenlijk nooit tegen”, zegt een woordvoerder.

Of dit betekent dat ze er ook echt amper zijn of dat ze meestal juist wel succesvol in grote groepen worden overgezet, daar valt geen uitsluitsel over te geven.

Het traject dat de bewuste trailer na aflevering in Zeebrugge aflegde, was woensdag al snel duidelijk. Hij is door een nog onbekende trekker afgeleverd in Zeebrugge, overgezet door de ferrymaatschappij en opgepikt door een trekker uit Noord-Ierland, waarvan de chauffeur nog steeds vastzit. De vraag is nu waar de trailer vóór Zeebrugge is geweest en wanneer de Chinezen aan boord zijn gegaan.

‘Politie weet al meer’

De politie weet waarschijnlijk al veel meer, zegt een veiligheidsexpert van een groot logistiek bedrijf, op voorwaarde van anonimiteit. „Het is gebruikelijk dat het type koelwagen dat gebruikt is, gps aan boord heeft en ook de temperatuur in de trailer wordt geregistreerd.” Bovendien zou er ook een papieren spoor moeten zijn.

Volgens de veiligheidsexpert is het niet onlogisch dat smokkelaars voor Zeebrugge kiezen, omdat België bij transporteurs en criminelen doorgaans niet bekendstaat om de uitmuntende beveiliging en organisatie. „België is in dat opzicht gewoon een derdewereldland.”

Bovendien, zo zegt portefeuillehouder criminaliteit Hélène Minderman van transportkoepel TLN, moet niemand zich vergissen in de professionaliteit van de bendes. En ja, die zijn op dit moment heel actief in België. „Er zit altijd een bepaalde mate van organisatie achter, ook bij de meeste kleine groepjes die oversteken. Het lijkt mij sterk dat het in dit geval om inklimmers gaat. Daarvoor lijkt de aangetroffen groep te groot.”

M.m.v. Garrie van Pinxteren