Paddepoel verwarmen wordt best lastig

Energietransitie De Groningse wijk Paddepoel krijgt een nieuw warmtenet. Een complexe transitie: er wordt straks op drie manieren verwarmd.

Enkele straten in Paddepoel liggen al open. De buizen die er de grond in gaan, zijn voor het net van WarmteStad, van de gemeente en het waterbedrijf Groningen.
Enkele straten in Paddepoel liggen al open. De buizen die er de grond in gaan, zijn voor het net van WarmteStad, van de gemeente en het waterbedrijf Groningen. Foto Kees van de Veen

In haar hoofd was Els Struiving er al langer mee bezig. Ze wilde haar huis én buurt verduurzamen. Op een avond dat ze voor de Hartstichting langs de deuren ging, zag ze naast de voordeur van Henk-Jan Falkena een poster hangen tegen de komst van een kolencentrale in de Eemshaven. Leuke mensen, dacht Struiving. En nu, bijna tien jaar later, zijn ze wekelijks bezig met de ontwikkeling van een warmtenet in hun buurt, in de wijk Paddepoel.

Paddepoel is een van de armere wijken in de stad Groningen. Het gemiddelde jaarinkomen ligt er met 18.900 euro ruim onder het landelijk gemiddelde van 25.600 euro. De rijtjeshuizen worden er omgeven door hoge flats aan de randen van de wijk. Paddepoel dateert uit de jaren zestig en zeventig, en veel is er sindsdien niet veranderd. Wel is een aantal verouderde woningen vervangen door nieuwbouw. En de komende jaren gaat er meer gebeuren: de wijk gaat als eerste in de stad van het gas af.

Daar helpen Struiving, vertaalster Duits van beroep, en milieukundige Falkena aan mee. Met de hulp van buurtbewoner en bouwkundige Simon Boven gingen ze onderzoeken hoe ze hun rijtjeswoningen het beste konden verduurzamen. „Als bewoner weet je niet wat je kunt doen aan verduurzaming”, zegt Falkena. „Adviseurs maken elkaar zwart en als de verduurzaming moeilijk is, haken ze af. Er is geen betrouwbaar loket.”

Dus gingen ze zelf aan de slag. Bij zo’n dertig huizen brachten ze isolatie aan, en op enkele daken kwamen zonnepanelen. En nu zijn er dus de plannen om van het gas af te gaan. Daarvoor schakelde de buurt, inmiddels verenigd in bewonersinitiatief Paddepoel Energiek, hulp in van zowel energiecoöperatie Grunneger Power als Shell. Het olieconcern wil zo kennis vergaren over opwekking van duurzame energie en toepassing ervan in wijken. Samen ontwikkelen ze een warmtenet voor 450 woningen in Paddepoel-Noord, onder de naam Buurtwarmte. Eind 2020 moeten de eerste huizen op het buurtwarmtenet worden aangesloten. Het water wordt verwarmd en rondgepompt door stroom die is opgewekt door windturbines op zee.

Foto Kees van de Veen
Foto Kees van de Veen

Drie soorten verwarming

Enkele straten in de wijk liggen al open. Maar de buizen die daar de grond in gaan, zijn voor een ander, groter warmtenet. Dat is het net van WarmteStad, een joint venture van de gemeente en het waterbedrijf Groningen. Het moet de komende jaren tienduizend woningen in Paddepoel en de naastgelegen wijk Selwerd van warmte voorzien. Aanlegkosten: 70 miljoen euro. Op den duur moet dit de belangrijkste verwarmingsbron van de stad worden.

Oude wijken aardgasvrij maken is zelden eenvoudig. Wat dat betreft is Paddepoel exemplarisch. De huizen worden er straks op drie manieren verwarmd. De nieuwbouw wordt all electric: zonnepanelen op het dak, warmtepomp aan de muur. De grote flats en portiekwoningen van de woningcorporaties worden aan het net van WarmteStad gekoppeld. En de particuliere rijtjeshuizen vallen onder Buurtwarmte.

Het volgende decennium moeten in Nederland 1,5 miljoen huizen en gebouwen van het gas af. Dat wordt nog knap lastig

Vanwaar al die verschillende oplossingen? De kosten, zegt Theo Venema, projectontwikkelaar bij WarmteStad. Het is te duur en tijdrovend om al die particulieren individueel aan te sluiten. Voor de flats kan dat wel, omdat daar de verwarming centraal geregeld is. Eén aansluiting op het warmtenet voldoet voor het hele flatgebouw. En met de corporatie maak je makkelijker afspraken dan met al die individuele bewoners.

De ontwikkeling van het net van WarmteStad begon al in 2008 en verliep niet zonder problemen. „We wilden warmte winnen uit de aarde, geothermie”, zegt Venema. Maar de onafhankelijke toezichthouder, het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), kwam in 2017 met een keiharde afwijzing. Risico’s zouden onvoldoende in kaart zijn gebracht en het team had te weinig expertise.

Foto Kees van de Veen

Fiasco

Stomverbaasd waren ze bij WarmteStad, zegt Venema. Dat zijn ze nog steeds. „Het was karaktermoord”, vindt Venema. „Onze interpretatie is dat het SodM Groningse geothermie wilde voorkomen vanwege de aardbevingen in het gebied en omdat ze moeilijkheden vreesden met de Nederlandse Aardoliemaatschappij NAM over het herstel van bestaande en mogelijk nieuwe schade.” Zo trof de gaswinningsproblematiek de wijk tweemaal. „Eerst door schade aan huizen en daarna nog deze schop na.”

Het fiasco kostte gemeente en waterbedrijf uiteindelijk 6 miljoen euro, maar niet alle voorbereiding was vergeefs. Inmiddels is een oplossing gevonden: WarmteStad haalt de warmte straks bij twee datacentra aan de rand van de stad. „Die warmte verdwijnt nu in de lucht”, zegt Venema.

De stad Groningen heeft de ambitie in 2035 helemaal van het gas af én CO2-neutraal te zijn. Het gemeentebestuur geeft daarbij voorrang aan armere wijken. „We hebben ook een sociale opgave”, zegt wethouder Philip Broeksma (GroenLinks), belast met de energietransitie. „We moeten mensen ondersteunen voor wie de energierekening onbetaalbaar wordt.”

De stad Groningen wil in 2035 helemaal van het gas af én CO2-neutraal te zijn

Van Binnenlandse Zaken krijgt Groningen 5 miljoen euro om woningen ‘gasvrij’ te maken. Dat is een fractie van het geld dat de stad zegt nodig te hebben. „Dit is goed voor slechts 500 woningen”, zegt Broeksma.

Ook Struiving en Falkena van Buurtwarmte hebben geld nodig om hun net te ontwikkelen. „Subsidie bepaalt of we de deelnemers een goed aanbod kunnen doen”, zegt Falkena. Hoe meer subsidie, hoe groter de kans dat mensen zich aansluiten.

Voor projectontwikkelaar Venema van WarmteStad is het budget vooralsnog toereikend. „Voor de eerste 10.000 panden is de financiering rond. Maar willen we de hele stad van het gas afhalen, dan moet er nog veel geld bijkomen.”

Of dat gebeurt, is de vraag. Eén ding weet Venema zeker: „Zo makkelijk als met de transitie naar aardgas wordt het nooit meer.”