OM wil drie keer zoveel IS’ers ophalen

Nederlandse IS-strijders Het kabinet wil Syriëgangers dáár berechten. Het OM houdt stug vol: doe het in Nederland.

Het Paleis van Jusitie aan het IJdok.
Het Paleis van Jusitie aan het IJdok. Foto Koen van Weel / ANP

De lijst van Nederlandse Syriëgangers die het Openbaar Ministerie wil terughalen en berechten is in de afgelopen maanden drie keer zo lang geworden, ondanks de pertinente weigering van het kabinet om hieraan mee te werken. Het OM heeft intussen 29 verzoeken tot repatriëring gedaan, bevestigt het ministerie van Justitie en Veiligheid.

Eerder dit jaar ging het nog om tien verzoeken, deze gingen over vrouwen die van terroristische misdrijven worden verdacht. Op de huidige lijst staan ook mannen. Het gaat om Nederlanders die verblijven in kampen of gevangenissen in Noord-Syrië en aan het OM te kennen hebben gegeven bij hun berechting aanwezig te willen zijn.

Lees ook: het interview met ambassadeur Pete Hoekstra over de Syriëgangers

De koers van het OM staat in schril contrast met die van het kabinet. Dat wil Syriëgangers niet terughalen, maar juist hun nationaliteit afpakken en in Irak laten berechten. Het OM keerde zich intern al eerder tegen dit beleid door geen informatie aan te dragen die de minister nodig heeft voor het afpakken van de nationaliteit van Syriëgangers. Gesprekken die worden gevoerd met Irak voor de berechting van Nederlandse IS-strijders zijn kansloos, zei Pete Hoekstra, de Amerikaanse ambassadeur in Nederland, dinsdag tegen NRC. De VS zetten Nederland en andere EU-landen onder druk om EU-burgers terug te nemen en in eigen land te berechten.

De discussie over het terughalen van Syriëgangers richtte zich tot nu toe op tien vrouwen en hun kinderen. In zes van deze gevallen heeft de rechtbank in Rotterdam de staat het bevel gegeven om „al het nodige” te doen om berechting mogelijk te maken. Nu blijkt dat het OM voor veel meer Syriëgangers verzoeken heeft ingediend. Het kabinet onderzoekt formeel hoe het gehoor kan geven aan het gerechtelijk bevel. Maar in september schreef minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) aan de Tweede Kamer dat het gebied te onveilig is voor de Nederlandse ambtenaren die de repatriëring zouden moeten doen. De VS hebben herhaaldelijk aangeboden om Nederland hierbij te helpen, ook deze week weer, ondanks de Turkse invasie van Noord-Syrië en de opgelaaide strijd daar.

Verdeeldheid coalitie

De 29 mannen en vrouwen die het OM in vizier heeft, worden verdacht van terrorisme en staan internationaal gesignaleerd. In totaal verblijven 55 Nederlandse volwassenen en 90 kinderen in Syrische detentiekampen, volgens cijfers van inlichtingendienst AIVD. Syriëgangers die niet op de repatriëringslijst van het OM staan worden alsnog berecht en op de opsporingslijst gezet.

„Ons beleid is dat wij iedereen hier willen berechten”, zegt een OM-woordvoerder. „Dat kan pas als mensen binnen het bereik komen van de Nederlandse justitie en dat is pas zo als ze uit die kampen zijn. Daarom hebben wij dit verzoek bij het ministerie neergelegd.” Op de vraag of het ministerie genoeg heeft gedaan met de verzoeken van het OM, wil de woordvoerder niet ingaan. „De verzoeken liggen er nog. Dat is het enige wat ik erover kan zeggen.”

Lees ook: hoe zelfs de VVD worstelt met de IS-strijders en hun kinderen

De kwestie leidt binnen de coalitie, maar ook binnen politieke partijen tot verdeeldheid. Kamerlid Dilan Yesilgöz (VVD) werd vorige week door haar partij tot de orde geroepen, nadat ze had gesuggereerd dat het terughalen van (wees)kinderen voor de VVD bespreekbaar is.D66 vindt dat het kabinet een veiligheidsrisico neemt door Syriëgangers niet terug te halen, omdat ze in het huidige oorlogsgeweld uit beeld kunnen raken.

Kamerlid Joël Voordewind (ChristenUnie) wil, net als het CDA, vooralsnog alleen praten over het terughalen van kinderen. Maar hij wil vooral actie van het kabinet. „Alleen maar ‘nee’ zeggen voldoet niet meer: een nieuwe situatie vereist nieuwe antwoorden.”