Kan intrekken omstreden wet Lam nog redden?

Hongkong Tot nu toe wilde Beijing niet dat Hongkongs leider Carrie Lam zou opstappen. Nu zouden er plannen zijn haar te vervangen.

Een parlementariër houdt een bord omhoog met de beeltenis van Carrie Lam, terwijl zij vragen beantwoordt voor de Wetgevende Raad in Hongkong.
Een parlementariër houdt een bord omhoog met de beeltenis van Carrie Lam, terwijl zij vragen beantwoordt voor de Wetgevende Raad in Hongkong. Foto Mark Schiefelbein/AP

Woensdag was het zover. De omstreden uitleveringswet die vijf maanden geleden de aanleiding vormde tot de protesten die samenleving en economie van Hongkong ernstig ontwrichtten, werd formeel teruggetrokken. Dat gebeurde tijdens een zitting van het Hongkongse parlement.

Het zal aan de protesten geen einde maken. De verwachting dat jongeren het zouden opgeven als de universiteiten en middelbare scholen begonnen, is niet uitgekomen. Jongeren gaan weliswaar weer naar hun les, maar in de weekenden blijven ze toch de straat op gaan.

De populariteit van Hongkongs hoogste bestuurder, Carrie Lam, is tot een dieptepunt gedaald. De leider kan nog maar op iets meer dan 22 procent steun rekenen, zo blijkt uit een recente opiniepeiling. Dat is het laagste percentage sinds haar aantreden in juli 2017.

Inmiddels zou Beijing overwegen Carrie Lam te vervangen. Dat meldde de Britse krant The Financial Times woensdag op de voorpagina. De krant baseert zich op anonieme bronnen die kennis zouden hebben van besprekingen over Lams positie binnen de Chinese regering.

Het plan zou alleen nog de goedkeuring van China’s president Xi Jinping moeten krijgen. Als die instemt, dan zou er in maart een nieuwe, tijdelijke hoogste leider worden geïnstalleerd die zou moeten aanblijven tot halverwege 2022. Dan loopt de oorspronkelijke, vijfjarige regeringstermijn van Lam af.

Volgens een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken klopt er niets van de berichtgeving, die zij bestempelt tot „politiek gemotiveerd gerucht dat voortkomt uit duistere motieven.” Ze sprak juist China’s hernieuwde steun uit voor Carrie Lam.

Dat de Chinese regering vroeg of laat van Lam af wil, is echter niet onwaarschijnlijk. De bevolking schrijft het toenemende geweld bij de demonstraties in Hongkong deels toe aan Lams starheid en passiviteit in de afgelopen maanden. Ze vinden dat zij de politie het vuile werk laat opknappen en dat ze weigert in te gaan op de eisen van de demonstranten, of om daar een gesprek over te voeren. Die opstelling heeft in de ogen van veel Hongkongers geleid tot de huidige impasse.

Lam was pas heel laat bereid tot het intrekken van de omstreden uitleveringswet. Mosterd na de maaltijd, vinden veel demonstranten. Er was al te veel kwaad bloed gezet, intrekking van de wet kon de angel niet meer uit het conflict halen.

Lam heeft ook nog niet toegestemd in een onafhankelijk onderzoek naar het gebruik van geweld door de politie, een belangrijke eis van de demonstranten. Rond 70 procent van de Hongkongse bevolking vindt dat vooral de politie zich daar schuldig aan maakt. Daarnaast vindt zo’n 40 procent dat de demonstranten (ook) te gewelddadig zijn.

Weinigen in Hongkong zouden dus rouwen om Lams aftreden, zo lijkt het. Hoewel demonstranten in de stad borden dragen waarop ze om haar aftreden vragen, is dat geen officiële eis.

Een eventuele opvolger zou waarschijnlijk wel doortastender optreden, maar niet per se op een manier die de demonstranten zou bevallen. Een nieuwe leider zal zich zeer waarschijnlijk juist onverzettelijker opstellen, en strakker door Beijing worden aangestuurd.

Volgens The Financial Times zou Beijing pas tot wisseling van de wacht willen overgaan als de protesten in Hongkong zijn doodgebloed. China wil immers niet de indruk wekken dat Lam wordt vervangen onder druk van de demonstranten. Alleen: de protesten zijn nog steeds in volle gang.

Lam zei zelf op een besloten bijeenkomst met zakenmensen, waarvan geluidsopnames begin september naar buiten kwamen, dat ze allang zou zijn afgetreden als haar dat was gegund. Ze voelt zich echter verantwoordelijk voor de chaos die ze heeft veroorzaak. Ze voegde er later aan toe dat ze niet de stap had gezet haar ontslag aan Beijing aan te bieden.

Als mogelijke opvolgers van Lam worden Henry Tang en Norman Chan genoemd. Tang, de zoon van een textielmagnaat die hoge functies vervulde binnen de Hongkongse overheid, is niet onomstreden. Hij probeerde eerder al de hoogste leider van Hongkong te worden. Dat liep mis toen bleek dat hij een enorme illegale wijnkelder had aangelegd onder zijn huis. Zijn vrouw nam daarvoor overigens de schuld op zich. Chan is het gepensioneerde hoofd van de instelling die toezicht houdt op het Hongkongse geldverkeer en wisselkoersen.

Moordzaak

Het was Carrie Lam die in februari het initiatief nam voor het versneld invoeren van de wet, die uitlevering van verdachten aan onder meer China mogelijk moet maken. Het bestuur van Hongkong greep de gelegenheid aan van de zaak rond Chan Tong-kai die bekende zijn zwangere ex-vriendin zou te hebben gewurgd op vakantie in Taiwan. Hongkong en Taipei hebben geen uitleveringsverdrag.

Woensdag werd bekend dat de moordverdachte op vrije voeten is gesteld. Hongkong kon hem niet aanklagen voor moord op Taiwanees grondgebied en zette hem vast voor heling van spullen van zijn slachtoffer. Chan bood excuses aan en wilde naar Taipei vliegen om zich over te geven. Taiwan eist evenwel dat hij officieel wordt uitgeleverd, wat de Taiwanese autonomie zou benadrukken. Taipei wil hem ophalen in Hongkong, maar dat ziet Hongkong als inmenging.