Tata Steel moet bezuinigen door de mislukte fusie

Staal De hoogovens in IJmuiden, waar 9.000 mensen werken, staan aan alle kanten onder druk. Nu dreigt er ook nog een reorganisatie.

Een werknemer van Tata Steel IJmuiden aan het werk met staalplaten die een zinkbad krijgen. Van Tata Steel moet 170 miljoen euro worden bespaard op de Europese personeelskosten.
Een werknemer van Tata Steel IJmuiden aan het werk met staalplaten die een zinkbad krijgen. Van Tata Steel moet 170 miljoen euro worden bespaard op de Europese personeelskosten. Foto Jasper Juinen/Bloomberg

Het wrange is dat Gerrit Idema van de hoogovens in IJmuiden zelf ook wel de redenen voor de bezuinigingen kan opdreunen. „Dumping, CO2-heffing, de handelsoorlog, de verslechterde markt. En de fusie die niet doorging. Er wordt te weinig verdiend.”

Vanuit het bedrijf gezien is het allemaal „logisch geredeneerd”, zegt Idema, voormalig chef van de wacht, maar nu vice-voorzitter van de ondernemingsraad. „Op dit moment drááien we ook niet goed.” Maar de plannen die er nu liggen, noemt hij buiten proportie.

Afgelopen vrijdag lichtte Tata Steel de ondernemingsraad van het bedrijf in. Tata Steel wil 830 miljoen euro bezuinigen op de Europese tak, iets wat volgens Idema al in het komende boekjaar moet gebeuren. Bij Tata Steel Europe werken 21.000 mensen, voornamelijk in Nederlandse en Britse fabrieken. 9.000 van hen werken bij de hoogovens in IJmuiden. Maandag stuurde de ondernemingsraad een memo rond om het personeel over de plannen in te lichten.

De bezuinigingen zullen worden uitgesmeerd over de vele ‘werkstromen’, zo is de ondernemingsraad verteld. De operationele kosten moeten omlaag, het proces van staal maken moet efficiënter, de inkoop van erts en kolen slimmer, ‘digitalisering’ moet geld uitsparen. Idema: „Logisch. Het is stom als je dat niet doet.”

Maar daarnaast – en dat is het pijnlijke deel – moet er van Tata 170 miljoen euro worden bespaard op de Europese personeelskosten. Dat zal mogelijk gebeuren door uitbesteding aan goedkopere krachten in India en inkrimpen van het personeelsbestand. Idema: „Als ze dat gaan doen, ga je het ook in IJmuiden voelen. Dat kan niet anders. Het grootste deel van het kantoorpersoneel zit hier. Maar er is al heel veel gebeurd de afgelopen jaren. Er zit niet veel vet meer op.”

Een heel grote reductie vindt de ondernemingsraad niet gerechtvaardigd, gezien de niet eens zo belabberde financiële situatie van de Nederlandse tak. Bovendien is er een werkgelegenheidspact tot oktober 2021, dat gedwongen ontslagen uit moet sluiten.

Europese mededingingsregels

De hoogovens in IJmuiden staan aan alle kanten onder druk. De buren klagen over vieze uitstoot en klimaatbewuste politici dringen aan op heffingen, die de grootproducent van broeikasgas CO2 hard zullen treffen. En dat terwijl de economische weersverwachting voor de staalsector per dag verslechtert.

Directe aanleiding voor deze besparingen is de geklapte fusie met ThyssenKrupp in juni dit jaar. Tata bevestigt dat dit ‘transformatieplan’ uit diezelfde maand komt. De fusie met de staaltak van de Duitse industriegigant had de bedrijven samen jaarlijks 400 tot 500 miljoen euro moeten besparen. Maar het plan strandde op Europese mededingingsregels. Met name autofabrikanten, grote staalafnemers, vreesden dat zo’n grote speler de prijzen te sterk zou gaan bepalen. De joint venture zou het tweede grootste staalbedrijf in Europa worden.

Lees ook: ThyssenKrupp blaast fusie met Tata af

De ondernemingsraad zag aanvankelijk wel wat in de fusie, maar keerde zich er later fel tegen, uit angst dat IJmuiden zeggenschap en bedrijfsonderdelen zou moeten afstaan aan ThyssenKrupp. Nu verliezen de twee bedrijven alsnog. Na het afblazen kondigde ThyssenKrupp aan 6.000 mensen te gaan ontslaan bij de staaltak, 4.000 meer dan wanneer de fusie zou zijn gelukt. Hoeveel mensen er straks uit moeten bij Tata Steel Nederland is onduidelijk. De ondernemingsraad vreest dat er, uitgesmeerd over heel Europa, wel 2.500 banen zouden kunnen verdwijnen.

Chinees staal

Een minder directe aanleiding, maar minstens zo dwingend, is de toestand op de Europese staalmarkt. Europese fabrikanten produceren samen circa 170 miljoen ton staal per jaar, zo’n 17 procent van het wereldwijde totaal. China produceert er meer dan de helft van, volgens cijfers van brancheclub Eurofer.

Al jaren mopperen Europese fabrikanten dat China veel te veel produceert en het overtollige staal dumpt op de wereldmarkt. Nu de Chinese interne markt inzakt, vrezen Europese fabrikanten dat dit nog erger wordt. En werden de prijzen vorig jaar nog enigszins in stand gehouden door extra vraag in Europa (plus 3,3 procent in 2018), dit jaar is dat anders. In het eerste kwartaal van 2019 daalde de vraag naar staal in Europa al met 2,5 procent vergeleken met hetzelfde kwartaal in 2018.

Europa probeert de interne Europese markt te beschermen tegen wat Tata Steel in zijn reactie „het gebruik van Europa als stortplaats voor het overtollige staal van de wereld” noemt. De Europese commissie heeft 54 sancties in werking om dumping en subsidiëring van staal tegen te gaan, zegt een woordvoerder van de Commissie. 29 daarvan zijn gericht tegen China. Of dat genoeg helpt, is de vraag. Europa importeert sowieso het meeste uit Turkije, Zuid-Korea en Rusland.

De handelsoorlog tussen de VS en China en de dreigende Brexit maken de positie van Tata Steel Europe nog benarder. Een deel van de fabrieken staat in Groot-Brittannië. Niet alleen zijn die fabrieken verouderd en relatief inefficiënt, het is onduidelijk of ze ooit rendabel kunnen worden als er importtarieven komen. De spanningen rond de handelsoorlog en de Brexit drukken bovendien de omzet van de grote autofabrikanten, die een vijfde van het Europese staal afnemen.

CO2-heffing

Wat de hoogovens in IJmuiden nu bijzonder slecht uitkomt, is een ambitieus klimaatbeleid. Directievoorzitter Theo Henrar van Tata Steel Nederland spreekt zich al tijden faliekant uit tegen de invoering van een nationale CO2-heffing, bovenop het Europese emissiehandelsysteem. Zo’n heffing levert geen enkele klimaatwinst op, maar zet wel duizenden banen op de tocht, schreef hij begin dit jaar in een opiniestuk in NRC. En Tata Steel zal er failliet van gaan, betoogt hij.

Lees ook: Nederland betaalde miljoenen, Tata bouwt in India

Zuur is dat de opschaling van de Hisarna, een innovatieve, iets klimaatvriendelijkere methode van staal maken, nu juist naar het buitenland gaat. De eerste proeven in IJmuiden waren bekostigd met Nederlandse miljoenensubsidies, maar de grote versie zal worden gebouwd in India. Ook dat besluit kost IJmuiden banen.