Poetin en Erdogan sluiten deal Syrië

Turkse invasie Syrië Turkije en Rusland gaan samen patrouilleren langs de grens. Maar een zone voor Syrische vluchtelingen, zo groot als Turkije wil, komt er niet.

De Russische president Poetin met zijn Turkse ambtgenoot Tayyip Erdogan op een persconferentie in Sotsji, Rusland, 22 oktober 2019.
De Russische president Poetin met zijn Turkse ambtgenoot Tayyip Erdogan op een persconferentie in Sotsji, Rusland, 22 oktober 2019. Foto Alexei Druzhinin / Sputnik

Turkije en Rusland hebben een akkoord bereikt over wie de controle krijgt over Noordoost-Syrië na de terugtrekking van de Amerikaanse troepen in de regio. Dat is het resultaat van overleg tussen president Erdogan en president Poetin dinsdag in Sotsji. Het nieuws kwam enkele uren voor het aflopen van het vijfdaagse staakt-het-vuren dat Washington vorige week sloot met Ankara om een einde te maken aan het Turkse offensief tegen de Syrisch-Koerdische militie YPG.

Turkije krijgt niet de ‘veilige zone’ van 32 kilometer diep en 444 kilometer breed, zoals het doel was van de militaire operatie die het land anderhalve week geleden lanceerde in Noordoost-Syrië. Het grootste deel van het gebied komt onder controle van het Syrische regime. Turkse troepen blijven wel aanwezig in de grensstrook van 120 kilometer breed die ze hebben veroverd. Daarnaast moet de YPG zich binnen 150 uur terugtrekken uit de volledige zone die Turkije voor ogen had.

Gezamenlijke patrouilles

Troepen van het Syrische regime zullen toezien op de terugtrekking. Als die is voltooid, dan is de bedoeling dat Turkije en Rusland gezamenlijke patrouilles gaan houden in de grensstrook van 444 kilometer. Maar die patrouilles zullen beperkt zijn tot 10 kilometer binnen Syrisch grondgebied, met uitzondering van de stad Qamishli. Daarmee komt Rusland tegemoet aan de Turkse zorgen over een ‘terreurcorridor’ van de YPG aan zijn zuidgrens, zonder de soevereiniteit van het Syrische regime in gevaar te brengen.

Militieleden van de YPG moeten zich volgens het akkoord binnen 150 uur terugtrekken uit de grenszone

Hoe die gezamenlijke patrouilles van Turkije en Rusland eruit gaan zien en hoe lang ze gaan duren, moet nog worden uitgewerkt. Maar ze borduren voort op het Adana Pact tussen Turkije en Syrië uit 1998 over de Turks-Koerdische terreurgroep PKK. Het Syrische regime staakte zijn jarenlange steun aan de PKK en stond Turkije toe beperkte anti-terreuroperaties in Syrië uit te voeren. Rusland presenteerde dat pact de afgelopen maanden als de basis voor een compromis.

Maar hiermee lijkt geen ruimte over te blijven voor het Turkse plan voor de vestiging van een ‘veilige zone’ voor 1 tot 2 miljoen Syrische vluchtelingen die nu in Turkije wonen. Hoewel het akkoord stelt dat Turkije en Rusland „zich gezamenlijk zullen inzetten om de veilige en vrijwillige terugkeer van vluchtelingen mogelijk te maken”, lijkt dat onder deze omstandigheden niet erg waarschijnlijk. De strook van 120 kilometer die vooralsnog onder Turkse controle blijft, is te klein om zoveel mensen te huisvesten.

‘Veilige zone’

Voorafgaand aan het topoverleg in Sotsji eiste Erdogan dat het Syrische regime zijn troepen zou terugtrekken uit de ‘veilige zone’ die hij voor ogen had. Dit omdat Syrische vluchtelingen in Turkije anders niet vrijwillig naar het gebied zouden willen verhuizen. Want veel Syriërs in Turkije steunen de oppositie en vrezen dat ze zullen worden opgepakt en gemarteld als ze terugkeren naar hun thuisland. Maar Erdogan zei ook dat hij de aanwezigheid van Syrische troepen kan accepteren, zolang de YPG maar wordt verwijderd uit het gebied.

De YPG, die de controle heeft in Noordoost-Syrië, heeft nog niet gereageerd op het akkoord tussen Rusland en Turkije. De vraag is of de groep de wankele wapenstilstand van de afgelopen dagen voortzet of besluit de wapens weer op te nemen. Veel speelruimte heeft de groep niet, nu de Amerikaanse militairen worden teruggetrokken uit het gebied – al is daar de afgelopen dagen onduidelijkheid over. Na zware kritiek van Democraten én Republikeinen in het Congres op de Amerikaanse terugtrekking uit Syrië, lijkt president Trump toch zo’n 200 militairen in de regio te willen houden om de olievelden te beschermen en een terugkeer van de terreurgroep Islamitische Staat te voorkomen.

Het akkoord lijkt op den duur ook de weg vrij te maken voor de normalisering van de betrekkingen tussen Syrië en Turkije

Het akkoord lijkt op den duur ook de weg vrij te maken voor de normalisering van de betrekkingen tussen Syrië en Turkije. Turkije onderhoudt wel contact met Damascus, deels via Rusland en deels via zijn inlichtingendienst, om een direct conflict in het noordoosten te voorkomen. Maar de wederzijdse vijandigheden bestaan en herstel van de betrekkingen is op dit moment nog niet aan de orde. „Erdogan is een dief en steelt ons land”, verklaarde Assad deze week tijdens een bezoek aan de frontlinie in de westelijke provincie Idlib, het laatste bolwerk van de oppositie.

Wat er na dit akkoord met Idlib gaat gebeuren, is onduidelijk. Rusland wil dat Idlib weer onder controle komt van het regime, Turkije vreest dat een offensief voor een nieuwe toestroom van vluchtelingen zal zorgen. Maar het akkoord van dinsdag laat zien dat Turkije en Rusland bereid zijn om een oplossing te vinden.