Feitenluwe film over transplantaties en bijna-doodervaringen

Zap In het kader van de Week van het Donorregister zond KRO-NCRV de documentaire ‘Leve de organen’ uit van Frans Bromet. Het was een merkwaardige film.

Hoogleraar neurologie J.G. van Dijk in 'Leve de organen'.
Hoogleraar neurologie J.G. van Dijk in 'Leve de organen'. Foto KRO-NCRV

Het is de Week van het Donorregister en dergelijke stichtelijke campagnes krijgen vaak een extra zetje van de publieke omroep. Maandag zond KRO-NCRV Leve de organen uit, van de eminente documentairemaker Frans Bromet. Ze zullen zich bij de donorregisterweek een hoedje zijn geschrokken, want dat Bromet zijn kijkers een flinke duw geeft is zeker, maar welke kant op?

Over het algemeen concentreert tv-verslaggeving zich op het tekort aan orgaandonoren, met in beeld veel zieke mensen voor wie een nieuwe nier of een nieuw hart van levensbelang is – of was geweest. Logisch: donoren werven redt mensenlevens. Wel is er daardoor minder aandacht voor de donoren en hun familie. Wanneer is iemand eigenlijk ‘hersendood’ en wat gebeurt er dan?

Wonder

Die vragen worden in Leve de organen uitgebreid gesteld. Bromet begint bij Esmee Feenstra die vertelt hoe ze na een ernstig ongeval vrijwel was opgegeven door de artsen. Men stond op het punt het hersendood-protocol te beginnen. Daarin wordt getest of er werkelijk geen activiteit meer in de hersenen plaatsvindt, waarna over orgaandonatie kan worden besloten. Net voor het beginnen van het protocol zag een zus van de vrouw nog een levensteken – ze kan het „wonder” nu zelf navertellen, gewoon op de bank.

De angst is dat artsen te snel naar het hersendood-protocol schakelen omdat vertraging niet goed is voor de organen die mogelijk kunnen worden getransplanteerd. Bovendien maakt de praktische uitvoering van een orgaandonatie een akelige situatie soms nog akeliger. Oud-verpleegster Anjo van de Mortel maakte het hersendood-protocol van haar door een hersenbloeding getroffen echtgenoot mee. Ze vertelde hoe er water in de oren van haar man werd gespoten om te kijken of de hersenen niet reageerden. Hoe vreemd het was om afscheid te nemen van een lichaam dat warm was en dankzij de machines ook nog ademde.

Water rondom de vis

Zinnige informatie, ook (of zeker) voor iemand die overtuigd geregistreerd orgaandonor is. Maar Bromet ging door, nieuwsgierig naar de vraag of de hersendode donor iets van de transplantatie kon ervaren. Daarbij belandde hij al snel in curieuze kringen, zoals bij een man die net niet gestorven was aan een hersenaandoening en nu meende dat het bewustzijn zich buiten de hersenen bevindt, zoals het water rondom de vis.

Ook verscheen Pim van Lommel in beeld, de cardioloog die elf jaar geleden iets gelijksoortigs beweerde in zijn bestseller Eindeloos bewustzijn. Daarin baseerde hij zich op uitgebreid onderzoek naar bijna-doodervaringen, waaruit hij van alles afleidde over de helemaal-doodervaring. Terwijl ‘bijna’, ik zeg het vaak tegen mijn kinderen, toch echt ‘niet’ betekent.

Tegenwicht was er ook. Een arts probeerde op zijn allersimpelst de stand der wetenschap na ‘enkele honderden jaren neurologie’ samen te vatten. Het bewustzijn zit in de hersenen, want: „Als je de hersenen stukmaakt, vallen de bewustzijnsfuncties uit”. Het voorkwam dat de wetenschap geheel overwoekerd werd door feitenluw impressionisme.

Frans Bromet (complimenten voor het filmen van een biljartbalkale neuroloog voor een kast vol schedels) klonk niet overtuigd. De allengs zottere twijfel van de documentairemaker kwam bij de aftiteling in perspectief te staan door de mededeling dat Leve de organen was gemaakt naar een idee van een zekere Frank Stadermann. Deze oud-advocaat blijkt zich online niet alleen bezig gehouden te hebben met orgaandonatie, maar ook veel te weten van orbs en graancirkels. De volgende film van Bromet zou weleens bijzondere beelden kunnen bevatten.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.