Recensie

Recensie Film

Dilemma van klokkenluider: wat wettelijk onjuist is, voelt moreel juist

Thriller Een traditionele spionagefilm is het waargebeurde ‘Official Secrets’ niet. Daarvoor zijn de feiten rond een klokkenluider die een onrechtmatige invasie in Irak wilde voorkomen te complex.

Keira Knightley in ‘Official Secrets’.
Keira Knightley in ‘Official Secrets’. Foto Robert Viglasky

„Dat je nou toevallig de premier bent, betekent nog niet dat je je eigen feiten mag verzinnen”, roept Keira Knightleys Katharine Gun tegen de televisie. Ze ziet hoe Tony Blair in 2003 aan het Britse volk probeert uit te leggen hoe onvermijdelijk een aanstaande oorlog tegen Irak is. Het toverwoord was destijds: massavernietigingswapens. Een alliantie van de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk wilde zo graag dat die er waren, dat ze desnoods zonder resolutie van de VN Veiligheidsraad bereid waren om het land aan te vallen.

Gun roept het niet zomaar. Als vertaalster voor GCHQ, een afdeling van de Britse geheime dienst, voelt ze dagelijks hoe de spanning stijgt. Zeker na een Amerikaans memo waarin wordt gevraagd om belastend materiaal te verzamelen over VN-leden die wellicht geneigd zijn tegen te stemmen. Leest ze dat echt? Wordt Engeland zomaar een oorlog in gerommeld? Het leidt ertoe dat Gun het memo lekt en een van de belangrijkste Engelse klokkenluiders wordt, al heeft haar actie geen effect op de invasie van Irak.

Een traditionele spionagefilm is het waargebeurde Official Secrets niet. Dat is onmogelijk. Daarvoor zijn de feiten en de verwikkelingen te complex. Het is opletten geblazen, zeker omdat 2003 alweer ver weg lijkt en liegende politici aan de orde van de dag zijn. Het enige moment van klassieke filmsuspense is als Guns Koerdische echtgenoot dreigt te worden gedeporteerd en zij bij nacht en ontij naar het vliegveld racet.

De echte spanning zit ergens anders. Bijvoorbeeld in de vraag of de vastberaden Gun zal breken onder druk. Maar eigenlijk nog meer in de dilemma’s die de film presenteert. Wat is het verschil tussen recht en rechtvaardigheid? Kan een actie die wettelijk onjuist is – Gun heeft zwijgplicht – toch moreel juist zijn?

Ingewikkelder wordt het als blijkt dat Margaret Thatcher na de Falklandoorlog de wet zo heeft aangepast dat de geheimhoudingsplicht betekent dat je je zaak zelfs niet met een advocaat mag bespreken. Terwijl Gun vrij is op borgtocht, valt de coalitie van onder meer VS en Verenigd Koninkrijk Irak aan. Terwijl de massavernietigingswapens maar niet gevonden worden, is zij nog steeds monddood.

In 2013 riep Katharine Gun samen met zes andere klokkenluiders het publiek op zich verdienstelijk te maken als klokkenluider om privacy, burgerrechten en publieke controle op beleid te waarborgen.

Het gebruik van nieuws- en journaalbeelden haalt de gebeurtenissen weer dicht naar vandaag. Terwijl de koele stijl van de film doet denken aan de Amerikaanse politieke paranoiathrillers van de jaren zeventig. Regisseur Hood beseft dat deze film meer gediend is bij een op het eerste oog tamelijk secure reconstructie van de feiten, dan bij het uitbuiten van de psychologische tol die de zaak ongetwijfeld van Gun geëist heeft. Dat je nou toevallig filmmaker bent, betekent nog niet dat je zomaar met de feiten mag rommelen, moet hij hebben gedacht. Wat daardoor ondergesneeuwd raakt is een grotere visie op de gebeurtenissen. Die wordt slechts summier en raadselachtig aangestipt in twee ontmoetingen op het strand tussen Guns advocaat en de openbaar aanklager, twee idealisten die ieder een eigen weg zijn gegaan.