Politieke hoogmoed eindigt altijd in een val

Vanuit Princeton, New Jersey, schrijft Pia de Jong over wat haar opvalt. Vandaag: zal de geschiedenis van Icarus zich gaan herhalen als de was van Trumps pauwenveren smelt?

Even probeer ik in Brussel te ontsnappen aan de terreur van het dagelijkse nieuws, met name de capriolen van de Amerikaanse president die me ook hier in België achtervolgen. Ik ga naar de Koninklijke Musea van Schone Kunsten om me door de oude Vlaamse meesters te laten troosten. Daar, in een donkere, wat sleetse zaal, sta ik plotseling oog in oog met een oude bekende. De val van Icarus, het meesterwerk van Pieter Bruegel de Oude.

Het werk is verrassend klein, zoals dat vaak is met schilderijen die groot zijn in mijn hoofd. Het is ook verrassend echt; jarenlang was het mijn screensaver. Bruegel speelt een spel met de kijker. Eerst wordt je aandacht getrokken naar de kont van het paard waarachter een boer zijn ploeg voorttrekt over een idyllische akker. Vanwege de titel ga je vervolgens op zoek naar Icarus, de jongen die probeerde te vliegen met door zijn vader gemaakte vleugels van veren en was. Maar hij verdronk toen hij te hoog vloog, de zon de was deed smelten en hij in zee stortte. Het spectaculaire beeld van de vallende jongeling ontbreekt echter op dit zoekplaatje. Een felle zon staat aan de hemel, dat wel. Een schaapsherder in het landschap speurt de lucht af. Hij heeft vast een angstschreeuw gehoord. Maar hij blijkt met z’n rug naar het voorval te staan.

Kijk je verder, dan zie je rechtsonder nog net het been van Icarus uit het water steken. Een paar neerdwarrelende veertjes getuigen van de ramp die zich zojuist heeft voltrokken. Er moet een plons hebben geklonken. Een groot schip is nabij, maar zoals W.H. Auden dicht in Musée des Beaux Arts: „Het breekbaar, kostbaar schip dat wel/Iets vreemds moet hebben gezien, een jongen die viel/Uit de lucht, zeilde kalm voort, moest ergens heen.”

Ondertussen probeert de overmoedige Trump, beplakt met pauwenveren en een startkapitaal van zijn vader, ook steeds hoger te vliegen. Als hij al angst kent, overbluft hij zichzelf. Zijn lokkende hemel bestaat uit de kijkcijfers van CNN en Fox News. Wij op aarde houden onze adem in, want we willen het moment niet missen waarop de was van de publieke opinie smelt.

De meeste Amerikanen zijn echter als de boer, of misschien wel het paard. Ze ploegen rustig voort. Het politieke gekonkel zal hun tijd wel duren. Het dagelijks leven gaat gewoon door. Ik verbaas me iedere dag hoe weinig je in de rest van het land merkt van het drama dat zich afspeelt in Washington. Men maakt zich druk over werk, gezondheid, hypotheek, de scholen voor de kinderen, de prestaties van het favoriete footballteam. Zoals men altijd deed.

Als het moment van de val aanbreekt – en het zal komen, want politieke hoogmoed eindigt altijd in een val – leest u het op de voorpagina. Maar ook dat nieuwsbericht zal achter de feiten aanlopen. Alleen Icarus voelt wanneer de was gaat smelten. De journalisten zullen omhoogkijken naar de laatste angsttweet en slechts de wolk van veertjes beschrijven die naar beneden dwarrelt. Het schip van staat zal verder zeilen. Stille getuigen van een drama.

Reacties naar pdejong@ias.edu