Het gaat niet meer over ov-kaartjes

Protesten Chili De prijsverhoging in het Chileense openbaar vervoer is teruggedraaid, maar de woede in het land is groot. „Militairen in de straten, dan gaan de alarmbellen af.”

Foto Pablo Vera/ AFP

Wat vorige week in Chili begon als een protest van studenten die woedend waren over de verhoging van de metrokaartjes is inmiddels volledig geëscaleerd: het stabielste en rijkste land van Zuid-Amerika is in een complete chaos gedompeld met doden, geweld en plunderingen. Hoewel president Sebastián Piñera afgelopen weekend de noodtoestand uitriep, een avondklok instelde en tienduizend militairen liet patrouilleren in de straten blijft het onrustig.

Bekijk ook onze In beeld over de protesten in Chili

De woede gaat veel dieper dan alleen de verhoging van transportkosten, de Chilenen zijn het zat, zoals ze zelf zeggen – de hashtag #ChileSeCanso ging viral. „We zijn er helemaal klaar mee dat we te maken hebben met een president die alleen maar de belangen behartigt van een kleine groep rijken”, zegt Karin Espindola telefonisch vanuit de hoofdstad Santiago. Espindola is feministe en actief in de lokale politiek. „Ik ben de studenten dankbaar dat ze begonnen zijn. De protesten worden nu door het hele land gedragen. Hoewel het levensgevaarlijk op straat is met alle branden en plunderingen, moeten we dit nu aangrijpen om onze onvrede te uiten”, zegt ze.

Lees ook: Dodental loopt op bij aanhoudende protesten Chili

De woede van de Chilenen keert zich tegen de neoliberale Piñera die sinds 2018 de linkse Michelle Bachelet opvolgde als president. Zij is sindsdien Hoge Commissaris voor Mensenrechten van de Verenigde Naties. Piñera, een steenrijke zakenman, was al eerder president tussen 2010 en 2014. „Alles is hier bijna geprivatiseerd. Goed onderwijs is duur, publiek onderwijs is slecht, en de gezondheidszorg is kostbaar. Je staat uren in de rij voor een dokter en de pensioenen zijn laag”, klaagt Espindola. In Chili, waar in vergelijking met andere Zuid-Amerikaanse landen altijd een redelijke middenklasse was, is de ongelijkheid de laatste jaren toegenomen.

Het lukt Piñera niet om de beloofde economische groei van de grond te krijgen en de grote grondstoffen-boom – waarbij Chili het vooral moest hebben van de koperexport – is al een paar jaar geleden tot stilstand gekomen. Hoewel Chili een van de modernste landen is van Zuid-Amerika, lukte het Piñera niet om te zorgen voor de beloofde werkgelegenheid en gezondere economie. Ondertussen neemt het aantal migranten in Chili toe. Behalve een paar honderdduizend Haïtianen trekken er de laatste jaren duizenden Venezolaanse vluchtelingen naartoe.

Nadat de gewelddadigheden het afgelopen weekend verergerden – meer dan zeventig metrostations werden vernield en in verschillende steden werd brand gesticht en werden volop winkels geplunderd – besloot Piñera de omstreden verhoging van de transportprijzen in te trekken. Maar daarmee kwam de zaak niet tot rust. „Vooral nadat op sociale media beelden gedeeld werden waarbij militairen in de straten geweld gebruikten tegen demonstranten ging het verder mis”, zegt Karin Espindola. „Er was te zien hoe een demonstrant werd gedood. Het doet toch denken aan de dictatuur die we kenden onder Pinochet. Militairen in de straten, en de alarmbellen gaan bij ons af. Dat zet kwaad bloed.”

Een van de felste en invloedrijkste opponenten van de regering-Piñera is Daniel Jadue, burgemeester van de gemeente Recoleta in Santiago. Hoewel hij net als andere Chilenen het liefst ziet dat Piñera zo snel mogelijk aftreedt, veroordeelt hij de plunderingen en excessen, zegt hij via WhatsApp. „Dit geeft Piñera alleen maar meer reden om hard op te treden, in plaats van dat nu zichtbaar wordt dat hij niet in staat is het land te regeren, en faalt. We hadden ooit een goed sociaal stelsel maar dat is door hem volledig uitgehold. Hij is een president voor de rijken, niet voor het volk.”

Een week voor de onrusten in Chili liep het in het nabijgelegen Ecuador volledig uit de hand nadat de regering daar besloot de subsidie op brandstofprijzen terug te draaien waarna massa’s vooral inheemsen de straat op gingen. Ook in Haïti is het al langer dan een maand onrustig en ligt het land plat vanwege demonstraties. „Zelfs voor ons komt het onverwacht”, zegt Espindola, „maar de frustratie zit zo diep dat we nu niet meer terugdeinzen. We hebben een president die ons minacht en dat accepteren we niet meer.”