Farmaceuten schikken voor miljoenen in opiatenrechtszaak

Pijnstillers De zaak had een testcase moeten worden voor duizenden andere aanklachten tegen farmaceutische bedrijven in de VS.

Het kantoor van McKesson, een van de farmaceuten die heeft geschikt.
Het kantoor van McKesson, een van de farmaceuten die heeft geschikt. Foto Jeff Chiu

Het had een van de gecompliceerdste civiele zaken uit de geschiedenis van de Verenigde Staten moeten worden, met meer dan tweehonderd uur spreektijd voor de betrokken partijen – maar maandagochtend kwam er alsnog een schikking.

Vier van de vijf aangeklaagde farmaceutische bedrijven troffen op het laatste moment een overeenkomst van 260 miljoen dollar (233 miljoen euro) met twee lokale overheden in een zaak over de opiatencrisis in de VS. Dat proces zou een testcase worden voor de ruim 2.300 aanklachten die door het hele land zijn ingediend tegen verschillende farmaceuten en medicijndistributeurs. Hoe bewust en actief hebben zij geprobeerd om Amerikanen verslaafd te maken aan verschillende pijnstillende medicijnen – met ruim vierhonderdduizend doden sinds 1999 tot gevolg? In welke mate hebben ze de verslavende gevolgen gebagatelliseerd? En tot wat voor schadevergoeding zou dat moeten leiden?

Tot een oordeel van de rechter daarover komt het nu voorlopig niet. De zaak tegen de vijfde partij, apothekersketen Walgreens Boots Alliance, is uitgesteld. In de weken voorafgaand aan maandag hadden zeven andere farmaceutische bedrijven al geschikt met de twee eisende districten uit de staat Ohio, waaronder Johnson&Johnson.

Schikking van 48 miljard dollar

De schikking van maandag is één van de vele stappen in de juridische afhandeling van de opiatencrisis die de VS heeft getroffen. De zaak had moeten dienen als een richtlijn voor de duizenden andere aanklachten, die onder andere zijn ingediend door lokale overheden, gemeenschappen van native Americans en ziekenhuizen. Zij moeten (gezondheidszorg)kosten maken vanwege de verslavingscrisis en willen daarvoor schadevergoedingen krijgen. Om enigszins het overzicht te houden had verantwoordelijk rechter Dan Polster – inmiddels bijna een beroemdheid in de VS – besloten eerst twee zaken af te handelen.

Lees ook dit interview met een huisarts in Ohio, die veel meekrijgt van de opiatencrisis: ‘Mijn kinderen weten waar je in het dorp heroïne kunt krijgen’

Over een grotere schikking wordt nog steeds onderhandeld tussen advocaten van de verschillende partijen, waarbij het volgens The Wall Street Journal zou gaan om een bedrag van om en nabij de 48 miljard dollar. Een van de lastige punten zou de verdeling van het geld betreffen: lokale overheden willen niet dat de bedragen slechts op het niveau van staten worden uitgekeerd. Het zou dan te lang duren voor het geld de lokale gemeenschappen zou bereiken, is hun standpunt. The New York Times verwacht dat ook in deze schikkingsgesprekken mogelijk binnenkort een doorbraak wordt bereikt. De verschillende partijen zouden maandag voortdurend overleg voeren in het rechtbankgebouw van Cleveland.

Distributeurs

Aan de farmaceutische kant gaat het in de schikking van maandag voor het eerst ook om distributeurs. Terwijl verschillende medicijnproducenten al eerder kleinere schikkingen troffen in andere zaken, is het nu voor het eerst dat ook die bedrijven de gevolgen voelen van hun rol in de opiatencrisis.

Het gaat daarbij om relatief onbekende namen als McKesson, AmerisourceBergen en Cardinal. Toch behoren die drie, met marktwaardes en omzetten van miljarden dollars, tot de grootste bedrijven van de VS. Samen hadden ze in 2018 ruim 95 procent van de binnenlandse medicijndistributiemarkt in handen. Zij hebben zich naar eigen zeggen altijd aan de wet gehouden, en wijzen op de verantwoordelijkheid van dokters bij het voorschrijven van pijnstillers. Volgens de aanklagers hebben de distributeurs juist te gemakkelijk medicijnen geleverd, ook bij bestellingen die duidelijk niks met gangbare pijnstilling te maken hadden.

Lees ook dit stuk over het faillissement van Purdue: Purdue erkent geen schuld, maar gaat wel failliet

Grote afwezige bij het proces is Purdue Pharma, dat in september al een miljardenschikking trof – en daarna faillissement aanvroeg. In sommige zaken is ook supermarktketen Walmart aangeklaagd, maar dat geldt niet voor die van de twee counties in Ohio.

Stil over verslavende effecten

De gevolgen van de opiatencrisis kosten de VS volgens schattingen van onderzoekers ruim 80 miljard dollar per jaar. Vanaf de jaren negentig begonnen dokters, vaak beloond door leveranciers, met het voorschrijven van pillen met onder andere fentanyl en oxycodon. Fabrikanten bleven stil over de verslavende effecten.

In de jaren daarna werd duidelijk dat veel patiënten de pillen in steeds hogere doses slikten. Volgens het Amerikaanse ministerie van Gezondheid overlijden er dagelijks 130 mensen aan een overdosis, en kampen ruim 2 miljoen mensen met verslavingssymptomen.

Dit bericht is geactualiseerd en aangevuld op maandag 21 oktober om 19:20 uur.