Burgemeester Johannesburg vertrekt

Zuid-Afrika Oppositiepartij DA wilde zwarter zijn, maar dreigt nu in te storten door het geruzie met de oude witte generatie.

Burgemeester Herman Mashaba in augustus met de politie op straat in Johannesburg.
Burgemeester Herman Mashaba in augustus met de politie op straat in Johannesburg. Foto Macro Longari/AFP

Bijna twintig jaar sinds de oprichting probeert Zuid-Afrika’s grootste oppositiepartij, de Democratische Alliantie, het imago van zich af te schudden enkel een partij te zijn voor boze witte kiezers. Het leek zowaar te lukken na de verkiezing van een zwarte partijleider, Mmusi Maimane in 2015, en de verovering een jaar later van het bestuur over de vier grootste steden, inclusief Johannesburg. Nog nooit had de oppermachtige en door corruptieschandalen geplaagde regeringspartij ANC zich zo bedreigd gevoeld.

Lees ook dit interview met Jacob Zuma over zijn jaren als president: ‘Bewijs maar dat ik corrupt was’

Maar dat zorgvuldig geboetseerde multiraciale imago ligt nu in duigen. Het voortbestaan van de partij wordt bedreigd door een intern conflict waarin Zuid-Afrika’s obsessie met ras een hoofdrol speelt.

De zwarte burgemeester van Johannesburg, Herman Mashaba, kondigde maandag zijn ontslag aan omdat „extreem-rechtse elementen” binnen de partij zagen aan de stoelpoten van het zwarte leiderschap. „Ik kan me niet verzoenen met mensen die denken dat ras geen rol speelt in de discussie over armoede en ongelijkheid in Zuid-Afrika. Ik kan me niet verzoenen met mensen die niet willen inzien dat Zuid-Afrika nu ongelijker is dan in 1994”, zei hij op een persconferentie.

Boegbeeld

Hij doelt op Helen Zille, de witte voorganger van partijleider Maimane. Zij werd dit weekend gekozen tot voorzitter van het dagelijks bestuur en krijgt daarmee weer grote invloed. Zille profileert zich de laatste jaren vooral op haar Twitteraccount als boegbeeld van de neoconservatieve, oudere witte generatie binnen de partij. Ze kwam vorig jaar zwaar onder vuur te liggen van zwarte Zuid-Afrikanen nadat ze in een tweet opriep niet alleen „naar de negatieve kanten van kolonialisme” te kijken.

Zille begon haar carrière als journalist die kritisch schreef over apartheid en groeide uit tot oppositieleider, burgemeester van Kaapstad en premier van de West-Kaap, de enige van de negen provincies waarover oppositiepartij DA regeert.

Volgens Mashaba ondermijnde het kamp onder aanvoering van Zille zijn burgemeesterschap en zijn „agenda voor de armen”. Mashaba vergat daarbij dat juist hij in de laatste jaren veel armen en migranten uit andere Afrikaanse landen zijn stad uit joeg. Partijleider Maimane stond naast hem en noemde de burgemeester „mijn held”.

Onder vuur

De DA zal pas volgend jaar een nieuwe leider kiezen maar de vraag is nu of Maimane wel zo lang zal overleven. Hij kwam zwaar onder vuur van zijn eigen partij nadat die bij de verkiezingen in mei veel witte kiezers zag weglopen naar de conservatieve Freedom Front-plus. Veel partijleden weten dit verlies aan de campagne van Maimane, die zich in zijn toespraken meer richtte op zwarte kiezers.

De burgemeester van Johannesburg werd dit weekend door (witte) leden van de eigen partij bekritiseerd voor zijn keuze een coalitie aan te gaan met de links-populistische EFF. Die partij zet zich fel af tegen de voortdurende dominantie van witte Zuid-Afrikanen over de economie en roept op tot versnelde onteigening van land in handen van witte boeren.

Het opstappen van burgemeester Mashaba kan betekenen dat de oppositie de macht over Johannesburg moet afstaan aan het ANC, dat de stad van 1994 tot 2016 onafgebroken regeerde. Het ANC lijdt zelf ook onder grote partijconflicten tussen het hervormerskamp van president Ramaphosa en zijn voorganger Zuma, die nu terechtstaat voor betrokkenheid bij corruptie. Toen Zuma nog president was leek de DA te profiteren van de problemen bij het ANC. Maar sinds Zuma begin 2018 werd gedwongen af te treden, is de oppositie richtingloos en vooral in oorlog met zichzelf.