‘Aanval op IS-depot was vakmanschap’

Reacties In militaire kringen wordt met onbegrip gekeken naar berichtgeving over burgerdoden. „Potverdorie, dacht ik. Moet dat?”

Archiefbeeld van F-16's bij luchtmachtbasis Leeuwarden.
Archiefbeeld van F-16's bij luchtmachtbasis Leeuwarden. Foto Vincent Jannink/ANP

„Bij oorlogvoeren horen harde en zelfs wrede afwegingen”, zegt oud-luchtmachtofficier Peter Wijninga. „Je moet soms vreselijke keuzes maken, bijvoorbeeld bij de voorbereiding van een aanval op een bommenfabriek van IS.”

Wijninga leidde de luchtverdedigingseenheid op luchtmachtbasis De Peel, was actief in Afghanistan en werkt voor nu de Haagse denktank The Hague Centre for Strategic Studies. „Je moet het mogelijk verlies van levens van burgers in de buurt van zo’n fabriek afwegen tegen misschien wel dat van honderden burgers die om gaan komen als IS de bommen uit die fabriek gaat inzetten in de strijd.”

Lees ook Nederlandse bom doodde 70 mensen

Wijninga heeft „met gemengde gevoelens” kennisgenomen van de berichtgeving van NRC en NOS vrijdag en de daarop volgende politieke commotie. Beide media berichtten over de dood van 70 burgers bij een bombardement door een Nederlandse F-16 van een bommenfabriek van IS in de Noord-Iraakse stad Hawija in juni 2015. Wijninga: „Potverdorie, dacht ik even met mijn luchtmacht-verleden. Moet dat?”

Hij was niet de enige. In Facebook-groepen van veteranen werd grotendeels met onbegrip gereageerd. Een bezoeker van de pagina van de stichting Dutch Military Veterans schrijft: „Een munitiedepot van IS kreeg een voltreffer van een Nederlandse F-16. Dat is vakmanschap. De doden zijn een gevolg van de exploderende opgeslagen munitie dus absoluut NIET de schuld van de nl-piloot.”

Oud-luchtmachtofficier Wijninga miste in het nieuws en de vele reacties begrip voor de oorlogsvoering. „In feite was het uitschakelen van een belangrijke bommenfabriek van IS met vier vrachtwagens TNT erin een unieke kans. We durven dat nauwelijks hardop te zeggen, omdat we alleen in eufemismen praten, zoals vredesmissies. Maar de prijs voor vrede en veiligheid wordt vaak met bloed betaald. Dat gold 75 jaar geleden al, en dat geldt nog steeds.”

Toch begrijpt Wijninga ook het verlangen van de Tweede Kamer naar meer openheid over de gevolgen van Nederlandse bombardementen. „Ook ik ben voor meer transparantie. Zo vind ik het vreemd dat, toen er al na de aanval vermoedens waren over tientallen slachtoffers, Defensie dat niet meteen heeft uitgezocht en bekend heeft gemaakt. IS had dat weinig kunnen schelen. Het ging immers om burgers, niet om IS-strijders. Dus de kans op wraakacties acht ik klein.”

Ondergewaardeerd

Tom de Bok werkte decennialang in de luchtmacht, eveneens bij de luchtverdediging. Nu is hij voorzitter van de Koninklijke Nederlandse Vereniging ‘Onze Luchtmacht’, een ‘ambassadeursvereniging’ voor de luchtmacht met vijfduizend leden. Hij vindt „de berichtgeving te veel de indruk wekken alsof we daar in Irak een oorlogsmisdaad hebben gepleegd”. Het gaat om één incident, zegt De Bok: „Dat wordt eruit gepikt en er wordt uitgebreid over bericht. Dat terwijl we daar 2.100 keer gebombardeerd hebben.”

Sinds vrijdag bleef het vrij rustig in zijn achterban, zegt hij. Maar militairen voelen zich nogal eens ondergewaardeerd door publiek en politiek en uiten dat lang niet altijd, zegt hij. „Dat gevoel zal deze dagen zeker niet minder geworden zijn.”

Ook in vakbondskringen bleef het rustig, zegt Annemarie Snels van de Algemene Federatie van Militair en Burger Personeel. „Al sluit ik daarbij niet uit dat men van hogerhand opdracht heeft gekregen zich rustig te houden.” Ze is positief over het streven van minister Bijleveld (Defensie, CDA) naar meer transparantie. „Voorwaarde is wel dat vliegers en andere betrokkenen bij de strijd beschermd worden. Anders krijg je niemand meer die zulk gevaarlijk werk wil doen.”

Snels noch Tom de Bok verwacht dat de ophef invloed zal hebben op de motivatie van vliegers mee te doen aan toekomstige missies. Snels: „Mensen vinden het over het algemeen leuk om op missie te gaan. Bovendien: vliegers hebben geen keus. Ze moeten de opdracht uitvoeren die de politiek hen geeft.”

Wat het enthousiasme zal bevorderen, denkt De Bok, is de komst van de JSF, die de F-16 aflost. Net als precisiewapens bieden de technische snufjes van de JSF de belofte van (nog) schonere oorlogsvoering, misschien met (nog) minder burgerslachtoffers. Immers, de JSF heeft hypermoderne communicatiesystemen. Die kunnen gevoed worden met de meest actuele gegevens op de grond (over de aanwezigheid van burgers). De Bok: „De F-16’s en de JSF verhouden zich tot elkaar zoals een oude Nokia tot de allernieuwste iPhone.” Of de JSF ‘Hawija’ had kunnen voorkomen, is de vraag, zegt De Bok. Goede inlichtingen geven over de omgeving van het doelwit blijft mensenwerk.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: Hoe een Nederlandse bom 70 mensen doodde in Irak

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.