Laten Canadese kiezers Justin Trudeau vallen?

Verkiezingen Canada ‘Trudeaumania’ is in Canada omgeslagen in Trudeaumoeheid. Met „duizend speldenprikken” stelde de premier velen teleur.

De Canadese premier Justin Trudeau poseert voor selfies met aanhangers in Toronto, kort na zijn aantreden in 2015.
De Canadese premier Justin Trudeau poseert voor selfies met aanhangers in Toronto, kort na zijn aantreden in 2015. Foto Mark Blinch

Onder luid gejuich en dansmuziek maakt de Canadese premier Justin Trudeau zijn entree op het podium bij een verkiezingsrally in Mississauga, een voorstad van het Canadese Toronto, afgelopen week. Lachend zwaait hij naar het publiek van ongeveer 2.000 aanhangers. De menigte scandeert „Trudeau, Trudeau!” en „four more years!”

„Hoewel we veel hebben bereikt, zijn we nog maar net begonnen”, roept de premier uit tijdens een bondige rede. „We hebben meer werk te doen, maar we zullen het karwei klaren!”

Of de 47-jarige Trudeau daartoe de kans krijgt, is de grote vraag bij de parlementsverkiezingen die maandag in Canada worden gehouden. Want ondanks zijn imago als politieke wereldster, staat zijn Liberale Partij in opiniepeilingen op fors verlies. Kiezers overwegen om Trudeau, wellicht de Canadese premier met de grootste internationale bekendheid uit de geschiedenis van het land, na één regeertermijn de rug toe te keren.

„Er is beslist een tegenreactie”, zegt Drew Fagan, hoogleraar aan de Munk School of Global Affairs and Public Policy van de universiteit van Toronto. „Het is alsof de bevolking vindt dat ze te ver is gegaan in haar steun in 2015, en er nu spijt van heeft.” Trudeaus wereldfaam helpt hem niet, denkt Fagan: „Daar bestaat een zekere afkeer van in Canada; het land is niet als Amerika met zijn grote liefde voor mooie en machtige mensen.”

Trudeau, die dit jaar is beschadigd door een corruptieschandaal en de publicatie van oude foto’s van hem in blackface, heeft zijn steun gestaag zien slinken, vooral onder progressieve kiezers. Zij wijken uit naar kleinere linkse partijen als de Groenen en de sociaal-democratische NDP. Daardoor vecht Trudeau voor zijn politieke leven tegen zijn grootste tegenstander, de relatief onervaren leider van de Conservatieven, de veertigjarige Andrew Scheer.

Vooral na de verkiezing van Donald Trump werd Justin Trudeau een boegbeeld van openheid en tolerantie. Foto Carlo Allegri

Mediageniek

Dat de mediagenieke Trudeau mogelijk verliest van de vrij kleurloze neoconservatief Scheer, is voor vriend en vijand een verrassing. De premier, die vier jaar geleden onverwachts aan de macht kwam met een ruime meerderheid in het Lagerhuis, heeft sindsdien wereldwijd naam gemaakt als progressief icoon. Hij presenteerde een kabinet met een energiek elan, dat voor de helft uit vrouwen bestond. „Omdat het 2015 is”, zei hij laconiek.

De verkiezingszege van Donald Trump in 2016 maakte Trudeau voor velen tot een boegbeeld van openheid en tolerantie, een voorvechter van de liberale wereldorde. Hij verscheen op de omslag van Vogue en Rolling Stone. Dat Amerikaanse maandblad vroeg zich af: „Waarom kan híj onze president niet zijn?”

Het vurige enthousiasme voor Trudeau, ‘Trudeaumania’ genoemd, naar de idolate hype die zijn vader, oud-premier Pierre Trudeau ten deel viel in 1968, is sindsdien bekoeld. Want met de macht in handen ontpopte Trudeau zich niet als een progressieve revolutionair, maar als een gematigde centrist. Hij deed wat zijn Liberale Partij in grote delen van de Canadese geschiedenis deed: het uitgestrekte en diverse land besturen met een pragmatische centrum-linkse koers, in een streven zo veel mogelijk mensen tegemoet te komen.

Lees ook: Niet elke Canadees wil Trudeau’s legale wiet

Voor veel van zijn kiezers was dat niet de „echte verandering” die Trudeau in het vooruitzicht had gesteld. Zij vinden dat de premier de verwachtingen niet heeft waargemaakt. „Als je de lat enorm hoog legt, is het makkelijk om hem niet te halen”, zegt Fagan. „Er was zo’n positieve stemming over hem in 2015, en de beloftes waren in sommige gevallen zo overdreven, dat het logisch is dat er ontevredenheid is ontstaan.”

Links voelt zich bedrogen

Met name linkse kiezers die zich vier jaar geleden achter Trudeau schaarden, onder wie veel jongeren, voelen zich bedrogen. Dat begon bij de gebroken belofte van Trudeau om het Canadese kiesstelsel te hervormen. Veel Canadezen achten het systeem van kiesdistricten naar Brits model oneerlijk. Trudeau zegde in 2015, toen de Liberalen op een historisch dieptepunt stonden, overhaast toe om het te vervangen door een vorm van proportionele representatie. Maar in 2017, eenmaal met een meerderheid regerend, zag hij af van die gecompliceerde missie, tot ergernis van velen. „Hij overdreef de mate waarin hij hervormingen kon opleggen aan het land”, oordeelt Fagan.

Op klimaatgebied – een belangrijk thema tijdens de campagne – stelde hij progressieve kiezers teleur. Zo voerde zijn regering enerzijds een koolstofheffing in, om vervuiling te belasten op weg naar de klimaatdoelen die in het akkoord van Parijs zijn vastgesteld. Maar anderzijds nationaliseerde Trudeau een omstreden pijpleidingproject voor teerzandolie.

Imago als feminist

Ook het imago van Trudeau als feminist liep deuken op. Hij oogstte lof voor zijn benoeming van Jody Wilson-Raybould, een vrouw van inheemse afkomst, tot minister van Justitie. Zij trad dit jaar naar buiten met beschuldigingen dat de premier haar achter de schermen onder druk had gezet om af te zien van rechtsvervolging van een groot ingenieursbedrijf in Montreal, wegens beschuldigingen van corruptie (Trudeau zegt dat hij banen wilde beschermen in Quebec, waar zijn kiesdistrict ligt).

Lees ook: Een fikse kras op de lak van Trudeaus modelregering

Het schandaal maakte een onhandige indruk van ouderwetse vuile-handenpolitiek, die indruiste tegen de belofte van Trudeau om het anders te doen. Maar ook ondergroef het ontslag van Wilson-Raybould het beeld van inclusiviteit van zijn regering. „Diversiteit betekent meer dan een foto maken met die mensen in je kabinet”, zegt Denise Balkissoon, columnist van de Canadese krant The Globe and Mail. „Het betekent naar hen luisteren, hun meningen serieus nemen en die integreren in de manier waarop je het land bestuurt. Ik denk dat dat moeilijk voor hem was.”

Een ander terrein waarop Trudeau volgens linkse kiezers tekortschoot is verbetering van de leefomstandigheden van de inheemse bevolking. De premier beloofde een nieuw begin. Hij stelde een nationale enquête in naar de moord op en vermissing van inheemse vrouwen, en investeerde in drinkwatervoorzieningen voor armoedige reservaten. Maar onlangs ging zijn regering in beroep tegen een uitspraak van het Canadese Mensenrechtentribunaal dat de Canadese overheid miljarden dollars aan compensatie moet betalen aan inheemse kinderen en hun gezinnen wegens gebrekkige kinderzorg. Dat zette veel kwaad bloed.

Al met al heeft Trudeau met zijn vaak schipperende beleid niet op al zijn kiezers een overtuigende indruk gemaakt. Volgens Balkissoon beging hij niet één grote blunder, maar dreigen „duizend speldenprikken” hem politiek fataal te worden. „Het lijkt erop dat hij op veel gebieden zei wat hij dacht dat een progressieve kandidaat moest zeggen, maar daar niet echt naar handelde”, oordeelt ze. „Ik denk dat het daarbij in sommige gevallen gaat om goede bedoelingen zonder vervolg, en in andere om dingen die hij alleen maar zei.”

Reizende modeshow

Daarnaast bracht Trudeau Canadezen enkele malen in verlegenheid op het wereldtoneel. Tijdens een reis naar India in 2018 wekte hij plaatsvervangende schaamte door bij herhaling met zijn gezin in traditionele Indiase kledij te verschijnen, alsof het ging om een reizende modeshow. „Sommige Canadezen kwamen tot de conclusie dat we een serieuzer iemand nodig hadden”, zegt Fagan.

Wellicht nog schadelijker zijn de foto’s die vorige maand opdoken van Trudeau met donkere schmink, uitgedost als de Arabische sprookjesprins Aladdin tijdens een gekostumeerd bal in 2001 op een privéschool in Vancouver, waar hij destijds lesgaf. Hoewel hij excuses heeft aangeboden, en veel kiezers vinden dat hem jeugdige baldadigheid niet met terugwerkende kracht moet worden aangerekend, is het een uiterst pijnlijke onthulling voor een leider die zich internationaal laat voorstaan op zijn tolerantie en steun voor diversiteit.

De kwestie gaf vleugels aan de campagne van Jagmeet Singh, leider van de New Democratic Party (NDP), een kleine linkse oppositiepartij. De 40-jarige Singh, een sikh die een tulband draagt, speelde erop in door met authenticiteit te spreken over de barrières waar minderheden in Canada mee te maken hebben. Hij begon een gestage klim in de peilingen.

Ironisch genoeg heeft die opmars, die grotendeels ten koste gaat van steun voor Trudeau, een verkiezingszege voor Scheer en de Conservatieven aannemelijk gemaakt. Het is onwaarschijnlijk dat één van de twee grote partijen een meerderheid in het Lagerhuis zal behalen.

Bij de rally in Mississauga hopen Trudeaus aanhangers dat hij het toch nog redt. „Hij heeft een brede visie en komt op voor alle Canadezen, niet alleen voor mensen die hier geboren zijn”, zegt Sahir Zamir, die in de jaren negentig naar Canada emigreerde vanuit Pakistan. Misstappen als de ‘brownface’-kwestie deren hem niet, zegt hij. „Niemand is perfect. Hij kan nog steeds winnen.”