De Waalse politicoloog die de Parti Socialiste moet redden

België Paul Magnette, de burgemeester van Charleroi, is zaterdagavond gekozen als de opvolger van Elio Di Rupo als voorzitter van de Belgische Parti Socialiste. Ook geldt hij als mogelijke premierskandidaat.

Paul Magnette in 2016, nadat Wallonië alsnog instemde met het Europees-Canadese handelsverdrag CETA.
Paul Magnette in 2016, nadat Wallonië alsnog instemde met het Europees-Canadese handelsverdrag CETA. Foto Stephanie Lecocq/EPA

Al jaren is hij de gedoodverfde opvolger. Zo lang al, dat Paul Magnette door sommigen intussen de ‘Prins Charles van de Parti Socialiste’ werd genoemd. Maar dat is nu voorbij. Elio Di Rupo stopt als hoofd van de grootste partij van Franstalig België, twintig jaar nadat hij voorzitter werd. Zaterdag werd Magnette door de partij gekozen tot zijn opvolger. De kroonprins is klaar om uit de coulissen te treden, en met zijn 48 jaar is hij nog lang niet zo oud als de Britse kroonprins. Hij zal beginnen op een cruciaal moment: de PS moet nodig hervormd worden en de onderhandelingen voor een federale regering zijn in volle gang.

De PS is al decennialang de grootste partij van Franstalig België. Ze verzamelt aan de lopende band schandalen. Zo bleek twee jaar geleden dat PS-politici, onder wie de burgemeester van Brussel, bij een daklozenorganisatie in Brussel tienduizenden euro’s wegsluisden. Het schandaal vertaalde zich in de verkiezingsresultaten van afgelopen mei. De PS bleef in Wallonië en Brussel de grootste, maar behaalde haar slechtste resultaat ooit.

Kan academicus Magnette het vertrouwen bij de kiezer herstellen? Hij staat er om bekend niet altijd even diplomatiek te zijn. Maar over één ding zijn voor- en tegenstanders het eens: hij is uitzonderlijk intelligent.

De in 1971 in Leuven geboren Franstalige Belg – hij spreekt ook vlot Nederlands – had tot voor kort een succesvolle carrière aan de universiteit. Twintig jaar geleden volgde hij als student politieke wetenschappen in Brussel colleges bij Jean-Michel De Waele. Daar was Magnette „zo’n briljante student”, herinnert De Waele zich, dat hij in het begin „bijna aan plagiaat” dacht. Intussen heeft Magnette een reeks boeken op zijn naam en college gegeven in Brussel en Parijs (aan het prestigieuze Sciences Po). Des te verbaasder waren zijn collega’s toen hij uiteindelijk voor een politieke carrière koos.

Corrupt stadsbestuur

In 2007 werd Magnette benaderd door Elio Di Rupo: of hij als bemiddelaar orde op zaken wilde stellen in het corrupte stadsbestuur van Charleroi. Amper drie weken later werd hij benoemd tot minister in de Waalse regering, nog een paar maanden later in de federale regering. In 2012 werd Magnette burgemeester van Charleroi en in 2014 minister-president van Wallonië. Zelfs de Franse zusterpartij PS wilde hem vorig jaar hebben als lijsttrekker voor de Europese verkiezingen – dat weigerde hij.

Hij had „zeker niet die ambitie”, weet De Waele, maar Magnettes politieke bevlogenheid kwam niet uit de lucht vallen. Magnettes ouders waren, zo zei hij zelf eens in een interview, „communisten”. Paul Magnette werd sociaal-democraat: als twintiger werd hij PS-lid. In de loop der jaren is zijn eerder wat gereserveerde, verlegen pupil „gerijpt”, aldus De Waele. De eloquente politicus houdt van de aandacht en de spotlights.

De 68-jarige Di Rupo noemde Magnette recent een ideale opvolger en een „oplossingenmachine”. Of hij met zijn tactiek altijd oplossingen bereikt, daar verschillen de meningen over. Magnette houdt van discussiëren en is niet bang vijanden te maken om zijn doel te bereiken.

Het voorval rond het CETA-handelsverdrag tussen de EU en Canada is typerend. De Europese Unie was het eens geworden met Canada, premier Justin Trudeau stond op het punt naar Brussel te komen. Totdat één kleine regio weerstand bood: Wallonië.

„Laat ons er opnieuw over discussiëren”, vond Magnette, destijds Waals minister-president. Veertien dagen lang gijzelde hij de EU, tot het akkoord er toch kwam. Magnette kreeg kritiek vanuit de hele wereld, maar hij bereikte wat hij wilde: hij haalde nog wat aanpassingen op het verdrag binnen, en in eigen regio kaapte hij handig stemmen weg bij de opkomende ultralinkse partij PTB.

In Charleroi, waar hij deels opgroeide, werd Magnette vorig jaar met grote meerderheid herkozen als burgemeester.

In de Waalse stad, ooit een centrum van de staal- en kolenindustrie, zijn armoede, werkloosheid en criminaliteit hoog. Maar „na decennia achteruitgang lijkt het tij voor de stad stilaan te keren”, aldus Dave Sinardet, politicoloog aan de Vrije Universiteit Brussel. Geïnspireerd op Antwerpen en Gent heeft Magnette een stedelijke vernieuwing ingezet, al heeft die nog een lange weg te gaan. Oud-wethouder Ornella Cencig van de liberale partij MR noemde het een voordeel dat Magnette „niet om de zaken heen draait”. Daarbij valt hij volgens haar „nooit persoonlijk aan”. „Hij heeft me nooit gedwarsboomd.”

Afsnauwen

De oppositie is kritischer. Sofie Merckx, lijsttrekker van de PTB in Charleroi: „Naar buiten toe is er veel verbeterd. Dat is wel ten koste gegaan van andere publieke middelen. Er is een Charleroi waar het juist slechter gaat en de bevolking verarmt.” Magnette is het, zo merkte Merckx, „niet gewend tegengesproken te worden”. In debatten onderbreekt hij zijn opponent regelmatig binnen de ‘repliektijd’ en dat gaat zeker niet altijd beleefd, zegt zij. Daar kan de Belgische premier Charles Michel over meepraten: in 2015 snauwde Magnette hem tijdens een overleg toe zijn „grijns van zijn gezicht” te halen.

Het is de vraag hoe lang de soms ongeduldige Magnette het als voorzitter van de PS zal uithouden. Hervormen bleek bij de partij, waar de regiovoorzitters relatief machtig zijn, tot nu toe steeds onmogelijk. Zijn harde hand zou wel eens slecht kunnen vallen.

En dan is er nog de toekomst van het land. Bij de verkiezingen in mei koos Wallonië voor (extreem-)links en Vlaanderen voor rechts(-populistisch). De twee grootste partijen, de PS in Wallonië en de N-VA in Vlaanderen, moeten dus wel met elkaar in gesprek.

Maar juist Magnette, die in aanmerking zou kunnen komen voor het premierschap, toonde zich tot nu toe de grootste tegenstander van een coalitie met de Vlaams-nationalisten. Terwijl Di Rupo de deur voor onderhandelingen nog openhield, zag zijn opvolger in spe dat niet zitten. „We zijn het over niets eens”, herhaalde hij deze maand nog eens. Met hem aan het hoofd van de partij zal de impasse dus niet snel voorbij zijn. In het slechtste geval zou dat tot nieuwe verkiezingen kunnen leiden.

Mocht het allemaal mislukken, dan kan Magnette, die ooit dacht slechts voor een half jaar de politiek in te gaan, altijd nog uitwijken naar andere carrièrepaden. De vader van vier kinderen geeft nog altijd wekelijks een paar uur les aan de universiteit. En Magnette zou ooit graag een bakkerij openen, bekende hij onlangs. Zijn nieuwste publicatie ging niet over de politiek, maar over het bakken van het perfecte brood.