Racisme in het voetbal is geen plaag uit het verleden

Racisme ‘No To Racism’ is het credo in de voetbalwereld, maar in Bulgarije werd maandag weer duidelijk dat woorden alleen niet genoeg zijn. „Veel clubs durven hun eigen fans niet aan te spreken.”

Tijdens internationale wedstrijden dragen aanvoerders een band met de UEFA-boodschap ‘No To Racism’.
Tijdens internationale wedstrijden dragen aanvoerders een band met de UEFA-boodschap ‘No To Racism’. Foto Andrew Boyers

Racismebestrijders hebben hun eigen oren en ogen in het voetbal. Observators, heten ze, en als vrijwilliger bezoeken ze internationale wedstrijden om uitingen van xenofobie, homofobie, islamofobie en andere diskwalificaties van minderheden te verzamelen, in de hoop dat dit in de toekomst niet meer nodig is.

„Helaas missen we ook incidenten”, zegt Pavel Klymenko, Eastern Development Officer namens Football Against Racism in Europe, beter bekend als FARE. „Als onze observatoren oerwoudgeluiden of een Hitlergroet waarnemen, moeten ze die wel kunnen opnemen. Het is vaak lawaaiig in stadions. Of ze zijn net te laat met hun camera. Als je niet precies hoort wat er wordt gezongen, kunnen bonden volhouden dat er niets is gebeurd. Veel bonden en clubs zeggen wel dat ze racisme willen bestrijden, maar de vraag is of ze het wel écht willen? Veel clubs durven hun eigen fans niet aan te spreken.”

Bij het dieptepunt van de afgelopen week was er geen ontkennen aan. In Sofia werd de EK-kwalificatiewedstrijd Bulgarije-Engeland ontsierd door racistische spreekkoren richting zwarte spelers van Engeland. Het duel werd tweemaal stilgelegd. Een dag later kondigde de UEFA onderzoek aan en trad de Bulgaarse bondsvoorzitter af, naar verluidt onder druk van de Bulgaarse premier.

‘No To Racism’ is al tijden het credo in de voetbalwereld, maar in navolging van eerdere incidenten werd in Bulgarije opnieuw duidelijk dat woorden alleen niet genoeg zijn. Waarom niet een land uitsluiten van EK-kwalificatie als het de zoveelste misdraging is? Eerder dit seizoen beklaagden topspelers als Romelu Lukaku en Vincent Kompany zich al over de zachte aanpak, terwijl zij en hun collega’s inmiddels ook op Twitter en Instagram doelwit zijn geworden.

Plaag uit het verleden

UEFA-voorzitter Aleksander Ceferin schreef deze week in een statement dat de voetbalfamilie onterecht heeft gedacht dat racisme een plaag uit het verleden was. „De opkomst van nationalisme op het continent heeft onaanvaardbaar gedrag aangewakkerd en sommigen denken dat het stadion de juiste plek is om hun afschuwelijke mening te uiten.”

FARE kan dat beamen. De organisatie, die nauw samenwerkt met de UEFA en wereldvoetbalbond FIFA, ziet niet zozeer een toename van het aantal incidenten, als wel een klimaat waarin rechtse leiders in voetbalstadions een vruchtbare voedingsbodem voor hun gedachtegoed vinden. „In Engeland scanderen supporters nu de naam van Tommy Robinson, de leider van de English Defence League”, zegt Klymenko. „In Duitsland had je de hooligans versus de salafisten.”

Maandelijks publiceert FARE een lijst met incidenten. Onheilspellende lijsten zijn het, waarin de meldingen duidelijk maken dat homofobie niet slechts voorkomt bij Legia Warschau, dat aanhangers van Beitar Jerusalem niet de enigen zijn die moslims beledigen en dat niet alleen in Italiaanse stadions apengeluiden weerklinken. Het gif woekert overal. In elk land, op alle niveaus.

136 incidenten

Zo rapporteerde FARE alleen al van januari tot en met juni 2019 136 incidenten. Een selectie:

Januari. Supporters van de Nederlandse derdedivisieclub Hoek maken apengeluiden naar spelers van DOVO.

Februari. In Servië worden FC Napredak-spelers Ibrahim Ndiyayea en Samuel Bahu Regis in elkaar geslagen in het stadspark van Krusevac.

Maart. De Russische spits Pavel Pogrebnyak noemt het „lachwekkend” als een zwarte speler voor het Russische elftal uitkomt.

April. Fans van Lazio Roma brengen een eerbetoon aan de fascistische dictator Benito Mussolini.

Mei. De clubdokter van Crystal Palace en zijn familie worden racistisch beledigd voor de thuiswedstrijd tegen Bournemouth.

Juni. Xenofobische spreekkoren van Bulgaarse supporters in de uitwedstrijd bij Tsjechië. Als straf zou een deel van het stadion in de thuiswedstrijd tegen Engeland gesloten moeten blijven, op last van de UEFA.

Baten mocht die straf niet, bleek afgelopen maandag. Want terwijl het ene vak leeg bleef, werden de racistische beledigingen nu vanuit een ander supportersvak geuit. De UEFA had het probleem slechts verplaatst.

„Bij FARE hadden we deze wedstrijd als hoog-risico bestempeld”, zegt Klymenko. „In Bulgarije is extreemrechts in het voetbalstadion geïnfiltreerd, via de tribunes wordt haatpropaganda verspreid. Leiders van supportersgroepen hebben banden met de partij Nationaal Verzet. Dus nee, dit verbaasde ons niet.”

De UEFA kreeg kritiek. Dacht de Europese bond nou echt dat deze mensen zich door enkele lege stadionvakken zouden laten weerhouden van racisme? „Onze sancties behoren juist tot de zwaarste in de sport”, reageerde voorzitter Ceferin. Zijn verweer: een gedeeltelijke sluiting kost geld, en dat raakt bonden en clubs. „Geloof me, de UEFA doet er alles aan om racisme uit de sport te verbannen. (...) Voetbalbonden kunnen dit niet alleen. Ook overheden moeten meewerken.”

Voetbal als podium

Is racisme in stadions een voetbalprobleem of een maatschappelijk probleem dat in stadions de kop opsteekt? Beide, vinden ze bij FARE. Want al zit xenofobie soms diepgeworteld in een cultuur, tegelijk biedt voetbal ook een groot podium om de maatschappij het goede voorbeeld te geven. „De tijd dat clubs en bonden supporters vriendelijk vragen om geen racist te zijn, is wel voorbij”, zegt Klymenko. „Ze moeten het durven om individuen aan te pakken en te isoleren.”

Ook de FIFA komt meer in actie. De wereldvoetbalbond heeft al zijn 209 aangesloten associaties gevraagd om bij racistische uitingen het drie-stappen-plan te hanteren. Bij stap één legt de scheidsrechter het duel stil en sommeert de stadionspeaker het publiek om te stoppen. Bij stap twee wordt er enkele minuten gestaakt en de mededeling herhaald. Stap drie: definitief staken. Eveneens besloot de FIFA dat spelers geen gele of rode kaart krijgen als ze reageren op beledigingen uit het publiek. In Italië en Rusland kregen donkere spelers daarvoor de rode kaart.

Tevens geldt sinds dit seizoen dat de FIFA kan ingrijpen als een bond binnen drie maanden geen actie onderneemt na duidelijke signalen van racisme. Een goede stap, vindt FARE, al zien de racismebestrijders nu ook dat bonden een onderzoek openen, en dat net zo makkelijk weer sluiten.

Klymenko: „Laatst hoorde ik de voorzitter van het Italiaanse olympisch comité zeggen dat schwalbes in de Serie A een groter probleem zijn dan racisme. Als een bestuurder op zo’n hoge positie zoiets zegt, dan weet je dat we nog een lange weg te gaan hebben.”